Nu aan het lezen:

Macht aan het scenario

Macht aan het scenario

 

Het verschil tussen een goede film en een slechte film? Kijk naar het scenario, zegt Luuk Imhann. Het is de blauwdruk voor alle soorten cinema.

Ik heb op deze site veel over auteurs geschreven; filmmakers die hun handtekening op de film achterlieten als Godard, Fellini, Malick en Varda. Ik hou van auteurs omdat ik een schrijver ben, iets wat vaak verkeerd wordt begrepen, omdat men auteurs als regisseurs ziet.

Auteurs zijn geen regisseurs die schrijven. Het zijn schrijvers die regisseren. Dat is wat veel mensen niet begrijpen als ze denken of schrijven over de films die ze hebben gezien: de macht ligt bij het scenario.

Films die we de afgelopen jaren over ons heen hebben gekregen blinken uit in speciale effecten, in geweldige art direction, vlotte montage en puike geluiden. Acteerprestaties vallen zelden onder de middenmaat en regievisies zijn alom vertegenwoordigd. Maar waarom werd Jordan Peeles Get Out zo algemeen gewaardeerd? Waarom vielen mensen over mother! van Darren Aronofsky?

Het is goed te verklaren met het voorbeeld van twee superheldenfilms, waarvan er een slaagde en een faalde. Het verschil tussen Batman v. Superman en The Avengers zat hem niet in de effecten, die waren fantastisch uit de computer getoverd voor beide werken. De acteerprestaties werden aan beide kanten geprezen, of het nu ging om Ben Affleck als Batman of Robert Downey Jr. als Iron Man. Regisseurs Zack Snyder en Joss Whedon hadden een visie voor de wereld die ze creëerden en de muziek van grootheden Hans Zimmer (met hulp van Junkie XL) en Alan Silvestri deed daar niet tekort aan. Aan het camerawerk (Larry Fong v. Seamus McGarvey) of de montage (David Brenner v. Jeffrey Ford & Lisa Lassek) lag het ook niet.

Waarom voelde de een (B v. S) dan onevenwichtig aan en was de ander (Avengers) een groot succes? Alles, beste lezer, ligt aan het scenario. Of je wel of niet meeleeft met de hoofdpersonages, of je tijdens scènes in spanning op het puntje van je stoel zit, of je je gegrepen voelt, wil investeren in wat je te zien krijgt; met andere woorden, of je zodra de film afgelopen is in een eindeloze discussie over alles in de film wil belanden met je vriend(inn)en, dat is allemaal scenario.

Het gaat nog verder dan dat. Als je naar films kijkt met waanzinnige cinematografie (Birdman, Moonlight, Mad Max: Fury Road) zie je fantastisch visueel materiaal omdat het scenario daarom vroeg. Strak gemonteerde films (Whiplash, The Social Network) of films met lange takes (Gravity, La La Land) dienen hun montage aan het scenario, wat een bepaalde aanpak vroeg. De actiescènes in The Raid en Captain Phillips werken, omdat het scenario werkt evenals de spanning in Gone Girl of het karakter van The Joker in The Dark Knight.

Alles is terug te leiden tot het script, zoals elk gebouw terug te leiden valt tot een bouwtekening. Als er iets ontbreekt of misgaat, is dat vaak te herleiden tot fouten in de basisstructuur. Te vaak is in lof of kritiek het scenario het ondergeschoven kindje. Alles begint en eindigt bij de woorden op papier.

Op de afgelopen Dag van het Scenario op het Nederlands Film Festival beweerden twee van Nederlands’ meest vooraanstaande critici dat ze scenario’s van films niet zo belangrijk vonden. Om te citeren uit het verslag van Gertie Schouten:

Ekker stelde dat een scenario maar een klein dingetje is in het bouwwerk dat een film is. “Wij letten op de combinatie van scenario en regievisie, waarbij de regievisie véél belangrijker is dan het script.” Ter onderstreping hiervan wees hij naar de One Night Stand LIMBURGIA, “waar het verhaal totaal ondergeschikt is. Het is een heel mooie aaneenschakeling van scenes. Het verhaaltje dat erin zat, zat bijna in de weg.”

In de volle zaal ontstond rumoer en Dana Linssen kreeg vanaf de eerste rij boos de vraag toegeworpen of zij scenario’s ook zo onbelangrijk vond. Haar uitleg hielp niet. Linssen wees erop dat beelden, geluiden en tijdsverloop in sommige films belangrijker zijn dan het verhaal en de handelingen. “Provocerend: geen van films van het Forum van de Regisseurs is in het programma terechtgekomen omdat het scenario zo goed gestructureerd is. Als ik een goede structuur wil, dan lees ik een boek.”

Het is moeilijk op te sommen hoe veel foute aannames de journalisten hier doen. Een aaneenschakeling van scènes is het scenario, net zoals beelden, geluiden en het tijdsverloop dat zijn. Of je nu kijkt naar de 12-jaar aaneengeschakelde opnames van Boyhood, of het rauwe Engeland van I, Daniel Blake of het beklemmende concentratiekamp uit Son of Saul: alles is scenario. De schoenen van militairen die knarsend door het zand een huis in Pakistan naderen (Zero Dark Thirty) of de geluiden van octopusachtige aliens die hun taal opschrijven (Arrival); het is scenario, evenals de spanning in de tunnels onder de grens tussen Mexico en de VS (Sicario), de vriendschap tussen een boom en wasbeer (Guardians of the Galaxy) of de moeilijk verlopende hereniging tussen vader en dochter (Toni Erdmann). Het is waarom Alles is Liefde werkte, evenals Aanmodderfakker en Borgman en elke film die je nu te binnen schiet waar je de afgelopen weken aan hebt gedacht.

En wanneer we denken aan de grote filmmakers die nu rondlopen, denken we aan schrijvers die hun eigen scenario’s regisseren: van Michael Haneke tot Sofia Coppola en van Jim Jarmusch tot Paul Thomas Anderson. We denken aan de verhalen die ze vertellen, de personages die ze ons geven, de sfeer, emoties; we onthouden beelden en momenten, zelfs geluidseffecten of muziek, we praten nog dagen na over scènes en sequenties, omdat we tot in het diepst van onze kern geraakt worden. Alles is scenario.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken