Nu aan het lezen:

L’Avventura

L’Avventura

‘‘Why should we be here talking, arguing? Believe me Anna, words are becoming less and less necessary; they create misunderstandings.’’

We schrijven 15 mei 1960. De dertiende editie van het Film Festival Cannes is in volle gang en regisseur Michelangelo Antonioni heeft zojuist zijn zesde film, L’Avventura gepremieerd. L’Avventura (vertaling: The Adventure) is het eerste deel in een door Antonioni geregisseerde filmtrilogie over vervreemding. Het is een film waarin (vrijwel) niets gebeurt. Een film die tijdens de première op 15 mei 1960 zo genadeloos door het Cannes publiek werd uitgejoeld, dat Michelangelo Antonioni en Monica Vitti (Antonioni’s muze, hoofdrolspeelster L’Avventura) de bioscoopzaal moesten zien te ontvluchten. Tevens is de film een meesterwerk. Een meestwerk dat een aantal dagen na uitjoeling —op notabene hetzelfde festival— de felbegeerde Jury Prize in ontvangst wist te nemen.

Afsluitend op een themamaand over winnaars ga ik het vandaag hebben over L’Avventura. Antonioni’s ultieme eerbetoon aan de vervreemding; een 143 minuten durende film waar geen eind aan te komen lijkt.

0634

De film speelt zich af in het Italië van de vroege jaren 60. We maken kennis met drie welvarende dertigers, Anna, Claudia en Sandro, tijdens hun voorbereiding op een boottocht door de Middellandse zee. Terwijl het drietal zich opmaakt voor hun boottocht zien we al vroeg in de film hoe de verveling van hun ontevreden gezichten afdruipt. Zo bevat de openingsscène van L’Avventura een kort gesprek tussen Anna (vertolkt door Lea Massari) en haar norse vader, waarin middels langzame shots en plotselinge stiltes een ongemakkelijke toon wordt gezet. Anna’s blik wekt een ongelukkige indruk en roept vragen bij de kijker op waar zij zelf de antwoorden niet op lijkt te weten. De status van haar relatie met Sandro (een succesvolle zakenman, vertolkt door Gabriele Ferzetti) wekt net zoveel vragen op en ook Anna’s beste vriendin Claudia (vertolkt door de beeldschone Monica Vitti) schijnt zich zorgen om haar te maken.

Vergezeld door een net zo verveeld groepje kennissen (stelletjes van 40+) stappen zij de boot op waarna Antonioni de verantwoordelijkheid op zich neemt om hun gesprekken van alle mogelijke betekenis te ontdoen, op een manier die zich moeilijk door woorden laat beschrijven. Onbeantwoorde vragen wisselen zich af met ongemakkelijke stiltes, terwijl we getuige zijn van hoe de weinig sympathieke mens zich door zijn eigen welvaart heeft laten teisteren. Michelangelo Antonioni weet de film middels juist getimede stiltes een steeds vreemdere, steeds eenzamere sfeer te geven.

1134

Naast eenzaamheid en vervreemding is leegte een ander thema dat centraal staat in dit verhaal. Zoals eerder genoemd is L’Avventura een film waarin (vrijwel) niets gebeurt en er is één scène waarin dit lege aspect het sterkst naar voren komt: Terwijl de boot een rotseiland nadert besluit de groep -nadat de boot is afgemeerd- te gaan zwemmen. Anna springt echter direct het water in. Zij heeft geen zin om te wachten. Even later horen we een gil. Het is Anna die een haai heeft gespot. Er heerst paniek terwijl we wachten op actie. Inmiddels is Anna gered maar van de haai is geen spoor. Anna heeft de haai namelijk verzonnen. Uit pure verveling hield Anna ons in de ban van een niet bestaande haai om ons na 2 minuten met onze eigen teleurstelling te moeten confronteren.

Eenmaal aangekomen op het eiland heeft Anna een gesprek met Sandro waarin zij haar onzekerheid over hun relatie uit. De camera switcht naar Monica Vitti, die in haar rol als Anna’s beste vriendin, Claudia, vooralsnog weinig inbreng heeft gehad. Claudia stelt de plotselinge vraag of iemand weet waar haar vriendin uithangt. Anna blijkt spoorloos en de gehele groep (inclusief Sandro) start een zoektocht. De film neemt een abrupte wending waarin de kijker wordt overspoeld met sfeerbeelden van een rotsig landschap, te midden van een zee die gevoelens van zowel bewondering als angst weet op te wekken. Diezelfde emoties komen naar boven wanneer we oog in oog staan met Claudia, die haar zorgen ziet veranderen in angst, terwijl ze tevergeefs roept om haar beste vriendin. Een lange nacht gaat voorbij als Sandro op onhandige wijze troost zoekt bij Claudia.

1334

Nadat een reddingsteam faalt om Anna te vinden, besluit de groep dat het tijd is om het eiland te verlaten. Anna is weg. Het eiland verroert echter geen rots. Claudia en Sandro starten een nieuwe zoektocht naar hun verloren vriendin waarin een aantal kernelementen uit Antonioni’s cinema zichtbaar worden.

Muze
Monica Vitti is met haar eeuwig droevige blik de muze waar Michelangelo Antonioni zijn hele carrière op hoopte. Naast haar rol in L’Avventura vertolkte Vitti ook rollen in La Notte en L’Eclisse (de respectievelijke tweede en derde delen uit Antonioni’s trilogie over vervreemding) en het prachtige Il Deserto Rosso. Vitti belichaamt de strijd tussen vreugde en pijn die in Antonioni’s cinema zo nadrukkelijk vaak wordt uitgevochten.

Teleurstelling
De miscommunicatie tussen Claudia en Sandro resulteert voornamelijk in momenten waarin leegte en teleurstelling hoogtij vieren. L’Avventura is in essentie niet meer dan een aaneenschakeling van teleurstellingen in de vorm van onafgemaakte dialogen (beter gezegd: monologen), abrupte stiltes en dubieuze blikken. Een testament aan het falen van menselijk contact dat later door Antonioni in zowel La Notte als L’Eclisse verder uitgediept zou worden.

Improvisatie
Antonioni hield ervan om zijn acteurs en actrices hele dialogen te laten improviseren. Zelf begon de regisseur pas in de cutting room met improviseren: scènes werden op zo’n manier aan elkaar geplakt dat het scenario pas ver nadat de beelden geschoten waren vorm kreeg. L’Avventura’s verhaallijn doet dan ook onder aan de rauwe menselijkheid van haar acteurs. Improvisatie heeft geleid tot een pure film waarin de nadruk gelegd wordt op de gebrekkige karaktereigenschappen van de mens.

3333

Met betrekking tot het mystieke, vervreemdende karakter van de film had collega regisseur Martin Scorsese ooit het volgende over Antonioni’s cinema te zeggen:

‘‘Antonioni’s film changed my perception of cinema, and the world around me, and made both seem limitless. I was mesmerized by L’Avventura and by Antonioni’s subsequent films, and it was the fact that they were unresolved in any conventional sense that kept drawing me back.’’

L’Avventura won 56 jaar geleden op Film Festival Cannes de Jury Prize vanwege haar visuele schoonheid en vanwege het onderzoeken van een nieuwe filmische beeldtaal. Een verdiend accolade voor een film die keer op keer blijft verbazen en intrigeren, om uiteindelijk teleur te stellen. Opnieuw en opnieuw en opnieuw.

L’Avventura (1960)
Regie: Michelangelo Antonioni
Cast: Monica Vitti, Lea Massari, Gabriele Verzetti
Genre: Speelfilm
Speelduur: 143 min
Oordeel: ★★★★★

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken