Nu aan het lezen:

Imagine 2018: transformerende lichamen

Imagine 2018: transformerende lichamen


Praktisch elke film gaat over transformaties. Personages ontwikkelen zich immers. Komen tot inzichten die hen veranderen. Maar in de fantasy en horror gaan de transformaties regelmatig verder dan dat en impliceren ze andere vragen. Over wat het betekent om mens te zijn en hoe vloeibaar onze identiteit kan blijken. Want als je transformeert, wanneer houd je dan op met jezelf zijn? Of wordt je dan juist jezelf?

 Op de Japanse stop-motionfilm Junk Head is van alles aan te merken, maar eigenlijk wil je dat helemaal niet doen. Want het is vooral een film waarbij de vonk van de maker overslaat op de toeschouwer. Jarenlang werkte Takahide Hori aan de film, waarvoor hij praktisch alle taken op zich nam. Als een film het predicaat passieproject verdient is het Junk Head wel. Dat Hori al zijn ideeën in de film heeft gestopt, ook de tikje infantiele of repetitieve, is ergens dan ook wel begrijpelijk. En dat de film soms vermoeiend en zelfs een pietsie irritant is (vooral de brabbeltaal die de personages spreken werkte op den duur op mijn zenuwen) en Hori wel iets meer moeite had mogen steken in de vrouwenrollen ben je geneigd te vergeven. Want er staat een tomeloze ambitie en heerlijk bizarre visie tegenover. En fantastische creature designs vol referenties aan iconische monsters uit de sciencefiction als de xenomorph uit Alien en de zandwormen uit Dune. 

Junk Head speelt zich af in de verre toekomst, waarin de mens het eeuwig leven heeft gewonnen, maar haar vruchtbaarheid verloren. De lucht zien is een privilege voorbehouden aan hen die bovenin het immense, industriële bouwwerk dat de wereld geworden is, wonen. Een van die daar wonende mensen wordt op missie gestuurd om DNA van beneden levende klonen te verkrijgen, maar binnen de kortste keren wordt hij uit de lucht geschoten, waarna hij steeds een verdieping verder en uit elkaar valt. Op al die niveaus wordt hij opnieuw in elkaar gezet, met wat er aan troep voorhanden is, en op al die niveaus wordt hij voor iets anders aangezien. Zo stelt Junk Head vanzelf vragen over identiteit en de invloed die de perceptie van anderen daar op heeft. Tussen alle sterk door cyberpunk beïnvloede mafheid door, strooit Hori zo stiekem wat interessante existentiële ideeën om op te kauwen.

Filosofische vraagstukken komen we ook tegen in Glass Garden van Shin Suwon. De film draait om twee personages: de onsuccesvolle schrijver Jihun en de jonge wetenschapper Jaeyeon (gespeeld door de Koreaanse superster Moon Geun-young, die slechts zelden in films te zien is). Zij probeert groene bloedcellen te produceren die via fotosynthese zelf zuurstof kunnen aanmaken. Op den duur zou de mens daarmee, als een soort hybride tussen mens en plant, zijn of haar leven kunnen verlengen. Maar het is vooral die symbiose van natuur en mens die haar fascineert. De film neemt veel tijd om de personages te introduceren en een aantal thema’s en plotlijnen uit te zetten. Dat deel van Glass Garden is het zwakst. Het tempo sleept nogal en veel van wat wordt opgezet, verzandt in de tweede helft van de film. Die tweede helft, die zich voornamelijk in het bos afspeelt waar Jaeyeon zich terugtrekt, is een stuk sterker. Hier valt dat trage tempo samen met het kalme ruisen van de bladeren en komen ook de mystieke aspecten van het verhaal tot hun recht.

In elk van de hoofdpersonages speelt fysieke transformatie een rol. Door een probleem met de zuurstofaanvoer in zijn hersenen, beginnen bij Jihun spieren in zijn gezicht en handen langzaam te verlammen. Ook Jaeyeon wordt geplaagd door haar eigen lichaam (een van haar benen is nooit goed ontwikkeld), maar haar transformatie is aanvankelijk meer een mentale transformatie die zich fysiek vertaalt. Van schuchter labmuisje tot een wat excentriek figuur in het bos. En net als in Junk Head rijst de vraag of deze transformaties de personages dichter bij henzelf brengen of juist niet. En dichter bij natuur. Want een belangrijke vraag die in Glass Garden doorklinkt is of de mens eigenlijk nog wel in harmonie met de natuur kan leven, of dat we al te ver van haar vervreemd zijn geraakt.

Ook in twee van de klassiekers die op Imagine draaien staat de transformatie van lichamen centraal. In David Cronenbergs The Fly (1986) zien we hoe de door Jeff Goldblum gespeelde wetenschapper Seth Brundle na een mislukt experiment verandert in een vlieg en in Philip Kaufmans Invasion of the Body Snatchers (1978) wordt de mensheid langzaam vervangen door kopieën die worden gefabriceerd door buitenaardse peulen.

The Fly is bovenal een hartverscheurende liefdesfilm. Over de prille relatie tussen Seth en journaliste Veronica die tot het uiterste getest wordt. Eerst is er de fysieke transformatie van Brundle, waarbij nog kan worden volgehouden dat zijn innerlijk behouden blijft. Maar dan volgt de persoonlijkheidsverandering. Cronenberg houdt de film ontzettend klein qua locaties en personages en ondanks dat de body horror gruwelijk is, zoals je mag verwachten, verliest hij nooit de focus op de humaniteit die het hart van de film vormt. De vraag wanneer iemand ophoudt mens te zijn, volgt direct uit Brundles verandering, maar die transformatie kan ook metaforisch worden opgevat. Mensen die aan slopende ziektes lijden (fysiek of mentaal) kunnen ook verliezen wie ze zijn. Misschien valt The Fly dan ook nog het best te vergelijken met een film als Michael Hanekes Amour, inclusief de onmogelijke daad van liefde die gevraagd wordt van Veronica.

Ook Invasion of the Body Snatchers stelt de vraag wat een mens mens maakt. En hoewel de schaal van de film groter is, focust ook Kaufman zich op de onderlinge relaties. Op zeer organische wijze weet hij de horror te vermengen met sociale satire en oprechte karakterstudie. Meer dan de transformatie is hier het beeld van de cocons die de peulen maken metaforisch. De film laat zien hoe deze (witte, welgestelde) mensen in een eigen cocon leven en zich daarin onaantastbaar wanen. Al vanaf het begin zijn er aanwijzingen te vinden in het beeld, vaak in de marges van shots, dat er iets mis is. Maar zonder de personages te veroordelen, laat Kaufman zien dat zij dusdanig op zichzelf gericht zijn, dat ze het gevaar pas herkennen wanneer het al te laat is.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken