Nu aan het lezen:

IFFR postcard #6: Koude Oorlog

IFFR postcard #6: Koude Oorlog

 

In deze onzekere periode is het leerzaam om geconfronteerd te worden met andere tijden die op hun eigen manier net zo onzeker waren. In een aantal films op het IFFR kon je de paranoïde en gewelddadige sfeer voelen van de Koude Oorlog. Een conflict dat clandestien werd uitgevochten of op vergeten slagvelden in de Derde wereld plaatsvond.

The Spying Thing was een van de programmaonderdelen op het festival en een goed excuus om wat bekende en obscure films te vertonen omtrent het thema spionage. De opmerkelijkste was daarbij Skid van Zbyněk Brynych. Een Tsjecho-Slowaakse film uit 1960 die de intriges van de Koude Oorlog eens laat zien vanuit het perspectief van het Oostblok. De film begint met een dolle montage van westerse verlokking. Een moderne stad in de nacht waar de reclameborden en de neonlichten verleidelijk schijnen. Vervolgens zitten we in een nachtclub te kijken naar een danseres.

Zij blijkt te zijn gevlucht uit Tsjecho-Slowakije en wordt door een sinistere man ondervraagd en meegenomen. Een auto-ongeluk volgt en de man blijkt te zijn verminkt. Hij krijgt een nieuwe identiteit en wordt door zijn westerse superieuren erop uitgestuurd om in Praag een overloper te spreken die belangrijke informatie heeft. Als dekmantel wordt hij een clown in een rondtrekkend circus, maar eenmaal terug in zijn vaderland wordt hij geconfronteerd met zijn verleden en zijn loyaliteiten. Er ontstaat een gespleten en verwarrende sfeer nadat hij zijn ex-vrouw en zijn kind opzoekt. Door middel van flashbacks wordt getoond hoe hij tijdens de Tweede Wereldoorlog een kant koos voor het westen en het land uit vluchtte.

Skid bewijst maar weer eens dat de Tsjecho-Slowaakse cinema vernieuwend en inventief kon zijn zonder een moment te vervelen. Een onwerkelijke scène aan het begin is een wilde verzameling spionage clichés uit de jaren zestig die op associatieve wijze aan elkaar zijn gemonteerd. Wonderbaarlijk genoeg was de film gemaakt voordat de James Bond-films in het westen verschenen. Maar waar Brynych houdt van dat soort gestileerde momenten zit er ook een melancholieke complexiteit verscholen in de film. De hoofdpersoon is als een verdwaalde ziel en bepaalde strakke scènes benadrukken zijn positie als buitenstaander. Ook maakt de film gebruik van een ongebruikelijke wisseling van aspect ratio’s voor de flashbacks die gekaderd worden door beelden van het nu. Altijd mooi dat dit soort vergeten films een tweede kans krijgen op een festival.

Dat kan ook gezegd worden over Captured van John Krish. Een voorlichtingsfilm gemaakt voor Britse soldaten om ze te waarschuwen over de gevaren van indoctrinatie. In een introductie vertelt een deftige officier dat de film is gebaseerd op zijn ervaringen tijdens de Korea-oorlog toen hij gevangen werd genomen door de Chinezen en Noord-Koreanen. De film volgt een groep Britse krijgsgevangen die in een kamp tegen elkaar worden opgezet. Zoals de film laat zien gebeurt dat heel sluw door in te spelen op de zwakkere en onpopulaire soldaten en door gebruik te maken van misinformatie.

In een intens deel wordt een nieuwe gevangene onderworpen aan brute ondervragingen. De Chinezen blijken goed op de hoogte te zijn van allerlei details over zijn leven omdat ze eerder een andere soldaat wat onschuldige vragen hebben gesteld over zijn kameraad. De kruisverhoren zijn strak gefilmd en het enige manco is de koppige hardheid van een Britse soldaat die het spelletje door lijkt te hebben en uiteindelijk de moraal van het verhaal verkondigt. Toch weet Krish met zijn documentaireachtige aanpak te overtuigen en kan de film naast John Frankenheimers The Manchurian Candidate worden gezet. Krish die bekend zou worden met schokkende voorlichtingsfilms zoals The Finishing Line doet in zijn stijl ook denken aan de rauwe cinema van Peter Watkins die een voorliefde had voor oorlog en conflicten en nauwgezet registreerde hoe mensen handelen in extreme situaties.

Tot slot nog een film die niet onder het programma-onderdeel The Spying Thing viel en een deel was van het reguliere programma, maar wel gaat over de Koude Oorlog. Another day of life is een hagiografische getinte animatiedocumentaire over de Poolse journalist Ryszard Kapuscinski en zijn gelijknamige boek over de Angolese burgeroorlog die in de jaren zeventig uitbrak. Nadat de Portugezen het Afrikaanse land verlaten na een bloedige koloniale oorlog ontstaat er een conflict tussen twee facties. De communistische MPLA strijdt tegen de FNLA die wordt gesteund door westerse mogendheden. Kapuscinski zit als reporter uit het Oostblok in het land en probeert naar het front af te reizen. Ondertussen doet hij verslag van de verslechterende situatie in Luanda, de hoofdstad van het land en de thuisbasis van de MPLA.

De film gebruikt delen van Kapuscinski’s boek die zijn geanimeerd en vult dat aan met interviews met mensen die hij destijds tegenkwam en die in live-action zijn gefilmd. De sfeer doet denken aan de hectische journalistiek van Hunter S. Thompson en regisseurs Raúl de la Feunte en Damian Nenow kunnen het niet laten om gebruik te maken van psychedelisch aandoende effecten om de gekheid van de oorlog te verbeelden. Daarmee doet de film tevens denken aan Waltz with Bashir die de surrealistische elementen van een oorlogssituatie beter wist te doseren.

Een ander probleem is de vrij heroïsche wijze waarop Kapuscinski in de film geportretteerd wordt. Op een gegeven moment heeft hij een scoop die wordt gepresenteerd als een soort keerpunt in het conflict. Dit druist een beetje in tegen de objectieve positie die je van een journalist zou verwachten. De film geeft wel een nodige stem aan de strijders van een vieze postkoloniale oorlog die door machten in het westen en oosten verder werd aangewakkerd. Zo deed Zuid-Afrika op een gegeven moment mee aan het conflict en werd de FNLA gesteund door de CIA. Cuba zou als reactie de MPLA steunen en troepen sturen. Het zijn zaken die kort in de film voorbij komen, maar de voornaamste conclusie is vooral dat de oorlog een zinloze verspilling van mensenlevens en materiaal was die tot 2002 voort zou duren.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken