Nu aan het lezen:

IDFA – Eindverslag

IDFA – Eindverslag

Regisseur Alex Gibney heeft al een strakke filmografie opgebouwd met grote docu’s zoals Enron: the smartest guys in the room, Client 9 en Going Clear. Films voor een groot publiek die pakkend zijn vormgegeven en met onthullende feiten op de proppen komen. Datzelfde geldt ook voor Zero Days over een mysterieus en gevaarlijk computervirus dat uit het niets opdook. Antivirusexperts gingen op onderzoek uit en noemden de code die werd gebruikt Stuxnet. De techneuten die aan het woord komen waren verrast door de geavanceerde programmeertaal. Ook was het virus bedoeld voor het manipuleren van specifieke machines die door software wordt aangedreven.

Gibney’s documentaire onthulde langzaamaan hoe het complexe Stuxnet alleen door een grote organisatie gemaakt had kunnen worden. Ook wordt het verhaal verteld van het Iraanse kernwapen-programma en hoe de Amerikanen en Israëli’s naar manieren zochten om dat te saboteren. Stuxnet bleek de oplossing en een anonieme klokkenluider geeft een inkijkje in de cyberwarfare divisies van de NSA, CIA en Mossad. Het virus werd ingezet tijdens operatie Olympic Games om Iraanse netwerken te manipuleren en zo op grote schaal schade aan te richten. Deze daden zijn altijd door de Amerikaanse overheid ontkend, maar de film toont de verstrekkende gevolgen van het gebruik van het virus.

 

Door het virus de wereld in te helpen ontstond de kans dat het ook andere computers ging infecteren. De ironie wil dat Stuxnet uiteindelijk ook in Amerika netwerken besmette. De film windt geen doekje om de gevaren van het virus en dat Rusland, China en Iran nu ook werken aan vergelijkbare computercodes. Een aanval kan het internetverkeer platleggen, de toevoer van elektriciteit en water manipuleren of zelfs militaire verdedigingssystemen onschadelijk maken. Dat maakt Zero Days bijzonder verontrustend vooral omdat het gebruik van cyberwapens zal toenemen. Daarmee ligt de docu in de lijn van Citizenfour en Drones. Maar ook de manier waarop technologie door overheden wordt gebruikt voor allerlei duistere praktijken.

The Beast is Still Alive richt zich op oudere politieke conflicten. Vesela Kazakova is de kleindochter van een Bulgaarse verzetsstrijder die vocht tegen de communisten. Hij werd opgepakt en verdween in een concentratiekamp waar hij gedwongen werd om kameraden te verlinken. Kazakova voert in de film een fictieve dialoog met haar grootvader over de erfenis van het communisme en hoe de situatie in Bulgarije naar haar mening onveranderd is gebleven. De voormalige communisten zijn socialisten geworden en proberen de traumatische geschiedenis van het land te onderdrukken.

Kazakova beperkt zich echter niet tot Bulgarije en vraagt zich in haar documentaire af waarom het socialisme mensen blijft aanspreken terwijl het volgens haar een onmenselijke politieke ideologie is. Tijdens een symposium over Marxisme in Engeland ondervraagt ze activisten en academici. Haar methodes zijn echter storend en haar kritiek wordt niet goed uitgewerkt. Zo voegen lelijke animatiesequenties weinig toe aan haar verhaal.

The beast is still alive

Het is te begrijpen dat zij negatief is over het regime in Bulgarije maar het blijft dubieus om het communistische Oostblok en de westerse sociale democratie over een kam te scheren. Kazakova maakt geen echt onderscheid tussen deze stromingen. Als zij bijvoorbeeld de Britse labour-politicus Tony Benn vraagt naar de aantrekkingskracht van het socialisme is te merken dat zij hem niet serieus neemt. De ideologie heeft voor haar iets inherent onbetrouwbaars ook in een democratische context. De dialogen met haar grootvader zorgen nog voor een mate van ambiguïteit als hij het heeft over zijn bewondering voor Marx, maar dat maakt haar documentaire ook weer vaag. Want wat wordt nu precies bedoeld met socialisme, marxisme en communisme. Opmerkelijk genoeg heeft Kazakova geen oog voor de rechtse politieke stromingen die in hun populariteit nu een grotere bedreiging voor de democratie vormen dan het communisme.

Cameraperson is ook een persoonlijke zoektocht van een filmmaakster, maar blinkt in vergelijking met The Beast is Still Alive uit in subtiliteit. Kirsten Johnson werkte als cameravrouw voor tal van documentairemakers waaronder Michael Moore (Fahrenheit 9/11) en Laura Poitras (Citizenfour). Voor haar film maakte zij een selectie van de soms ongebruikte beelden die haar het meeste bijbleven tijdens haar carrière. Het bijzondere is dat haar keuze verder niet wordt begeleid door een voice-over. Als kijker zie je uiteenlopende scènes die op het eerste gezicht niet in relatie staan met elkaar. Het ene moment zit je in Bosnië als mensen het hebben over hun oorlogservaringen. Vervolgens zie je een fragment van een intieme film die Johnson maakte over haar moeder die aan Alzheimer lijdt of registraties van een moeizame bevalling in een primitieve Nigeriaanse kraamafdeling.

Geleidelijk ontdek je op ongedwongen wijze thema’s die terugkomen en die iets vertellen over de dilemma’s waar Johnson mee kampt. Zo heeft zij veel documentaires gemaakt over de gevolgen van oorlogen. De vraag is hoe je slachtoffers met respect in beeld kan brengen als volwaardige mensen ondanks het belang van hun pijnlijke getuigenissen. Een ander belangrijk thema is de (on)mogelijkheid om door middel van beelden iets concreets te zeggen over de menselijke conditie. Een montage van idyllische en banale plekken die tijdens de oorlog in Yugoslavia de locatie waren van kampen en executieplaatsen, spelen met de beperkingen van ons voorstellingsvermogen. Een probleem dat ook terugkomt in Claude Lanzmanns Shoah over de holocaust. Tot slot is er nog het belang van herinneringen en hoe films en documentaires die vastleggen. Maar waarom worden bepaalde beelden wel en andere niet gekozen ook al zijn ze allemaal even waar en echt? Het zijn overpeinzingen die Cameraperson op een intuïtieve en krachtige wijze weet op te roepen en die je wijzen op de verantwoordelijkheden van filmmakers om een ongrijpbare realiteit correct in beeld te brengen.

Conventioneler van aard is Beware the Slenderman. Een gladde docu over een schimmig monster dat tot de verbeelding spreekt. De Slenderman begon als een nep horrorverhaal op het internet die bekendstaan onder de naam creepypasta omdat ze snel gedeeld worden. Al snel werd Slenderman een succesvolle meme die fans inspireerde om filmpjes, tekeningen en verhalen te maken. Slenderman heeft het in al die gevallen vooral voorzien op kinderen. In pak en met zijn lange en slanke gedaante beïnvloed hij ze door middel van duistere krachten. In een berucht geval vervaagden fantasie en realiteit met een schokkend eindresultaat als gevolg. Twee Amerikaanse meisje die zich buitengesloten voelden raakten in de ban van Slenderman. Ze werden naar eigen zeggen door hem gedwongen om een ander meisje te doden.

Irene Taylor Brodsky’s docu richt zij zich op de meisjes door middel van interviews met de ouders en veel familiefilmpjes. Het is een gruwelijk verhaal dat moeilijk is te bevatten. Verklaringen voor het gewelddadige gedrag worden voorzichtig geopperd maar blijven onbevredigend. Is de diagnose van schizofrenie bij een van de meisje genoeg om de daad te verklaren terwijl de ander ‘normaal’ is? De rol van het internet en ouderlijk toezicht blijft ook schimmig. Een onthullend segment toont op basis van de kijkgeschiedenis welke youtube-filmpjes een meisje had gezien. Kattenfilmpjes worden afgewisseld door nare Slenderman-videos en dan weer door kinderachtige sketches. Het is het kijkgedrag van een jong kind in een tijd waar je alles op het internet kan vinden, maar wat dat precies zegt over hoe kinderen zich nu ontwikkelen blijft onduidelijk.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken