Nu aan het lezen:

IDFA – verslag 5

IDFA – verslag 5

De Nederlandse speelfilm laat het dit jaar voor een groot deel afweten. Het marktaandeel dat de afgelopen jaren nog op 20 procent zat, is dit jaar bijna gehalveerd. Het aantal Gouden Films (100.000 bezoekers), dat de afgelopen jaren bijna aan de lopende band werd uitgedeeld, is dit jaar verschrompeld. En ook de kwaliteit is vaak ondermaats. Maar deze week zien we tijdens het IDFA dat de Nederlandse documentaire sterker dan ooit is. Of er ook na het festival drommen mensen naar docu’s van eigen bodem gaan kijken, is nog maar de vraag. Maar de selectie in de Dutch Documentary Competition is meer dan de moeite waard.

In één van de vorige verslagen noemde ik al de sterke openingsfilm Stranger in Paradise en de VPRO-productie De Europeaan. Maar het echte festivaljuweeltje komt van Petra en Peter Lataster die samen al jarenlang documentaires op zeer hoog niveau maken. In 2012 organiseerde het IDFA zelfs een retrospectief rond hun werk, inclusief een uitgebreide dvd-box met films als De Bekoring (1991), De Tijd de Stroom (1999), Niet Zonder Jou (2010), Jeroen Jeroen (2012) en Wij (2012). Dit jaar draait van hen het ontwapende en ontroerende De kinderen van juf Kiet, met een schooljuf die we allemaal wel gehad zouden willen hebben. Ze geeft les op een kleine school in het Noord-Brabantse Hapert, een gehucht onder de rook van Eindhoven. Haar leerlingen zijn alleen geen Hollandse dorpskinderen, maar meisjes en jongens uit vluchtelingengezinnen. Als ze de school binnenkomen, spreken ze geen woord Nederlands. Alles voelt beangstigend en onprettig aan. Maar het geduld en de doortastendheid waarmee Kiet Engels de kinderen niet alleen Nederlands leert, maar ze ook veilig wil laten voelen, is geweldig om te zien.

De makers kiezen er voor om zo onzichtbaar mogelijk te zijn. Er zijn geen gesprekken of interviews, waardoor je merkt dat de kinderen de camera na een tijd gewoon vergeten dat er een camera is. Ook zien we geen ouders in beeld. Het ‘vluchtelingenklasje’ is een soort ideale microcosmos, waar juf Kiet kinderen met conflicten om leert gaan (“voor elk probleem is een oplossing”) en elkaars verschillen leert accepteren (“het is mooi dat we allemaal anders zijn”). Maar een ‘knuffelklasje’ is het zeker niet. Juf Kiet stelt ook strenge regels: er mag alleen Nederlands worden gepraat, pesten wordt niet getolereerd en ze moeten ook met Nederlandse kinderen spelen.

De kinderen van juf Kiet doet denken aan Être et avoir uit 2003 over een Franse dorpschool. Maar waar daar een zweem van nostalgie omheen hing, staat deze ferm in deze tijd. Tussen de regels door zien we de trauma’s waar sommige kinderen onder gebukt gaan. En hoe moeilijk ze het vinden om naar zichzelf te kijken. Daar staat gelukkig ook veel humor tegenover, als ze stiekem toch grapjes in het Arabisch over de juf maken. Maar bovenal biedt de film broodnodig tegengas aan het harde en gepolariseerde vluchtelingendebat. Zo kan het ook, zie je de Latasters haast zeggen.

De kinderen van juf Kiet draait vanaf 24 november ook in een aantal filmtheaters en op het VOD-platform Filmthuis.

In How to meet a mermaid laat de Nederlandse documentairemaakster Coco Schrijber haar worsteling zien met het plots verdwijnen van haar broer Lex.  Tijdens een duikvakantie in Egypte, nu vijftien jaar geleden, zou hij op een middag alleen gaan duiken. Op het strand werd later onder een steen zijn kleding en duikmes gevonden, netjes op een stapeltje. Hijzelf lijkt sinds dat moment van de aardbodem verdwenen. Zijn lichaam is nooit gevonden. Maar als geoefend duiker zou hij nooit zijn duikmes op het strand achter laten. Een misdrijf wordt al snel uitgesloten. Hij moet de zee als graf hebben gekozen.

Met zo’n persoonlijke aanpak loert het gevaar van een sentimentele ego-document om de hoek. Schrijber maakt er echter een prachtige poëtische film van. Natuurlijk gaat het haar ook om erachter te komen wat er is gebeurd. Maar dat is maar één van de vele lagen in de film. Het gaat om om de allesomvattende kracht van de zee, om onbegrijpelijk rouwen en om het loslaten. En om heel voorzichtig te duiken in het brein van iemand die moeite heeft met het leven, net als een ander die angst heeft voor de immense zee.

Schrijber vertelt naast het verhaal van Lex ook dat van een vluchteling die met zijn surfplank de zee wil oversteken op weg naar een beter bestaan en dat van een meisje dat van een Disney-cruiseschip verdween. De overgangen zijn soms wat geforceerd en vooral het Cruise-meisje komt niet altijd goed naar voren. Maar het geheel is op bijzondere wijze met elkaar verweven. Net als de zee uiteindelijk alles tot een kolkende massa doet samensmelten.

How to meet a mermaid draait na het IDFA vanaf 5 januari ook in de filmtheaters.

De eeuwige polderrocker Herman Brood zit in ons collectieve geheugen gebeiteld. Niet alleen door zijn dood – hij pleegde zelfmoord door in 2001 van het Hilton hotel in Amsterdam te springen – maar ook zijn markante lange verschijning, zijn hang naar drank en drugs en natuurlijk door klassieke nummers als Saturday Night. Het is niet voor het eerst dat Herman Brood onderwerp is van een documentaire of speelfilm. In 1994 – toen Brood dus nog leefde – maakte Jan Eilander de docu Rock ‘n’ Roll Junkie en in 2006 maakte Jean van de Velde de speelfilm Wild Romance met Daniël Boissevain als Brood. En toch, na meters film en boekmateriaal, weet de jonge filmmaker Dennis Alink met Unknown Brood een nieuw licht te werpen op de getroebleerde muzikant. Grootste troef is vooral de home-video’s, voor een groot deel door Herman zelf gedraaid. Het intieme van deze opnames wordt op knappe wijze vermengd met overbekende beelden van tv- en concertoptredens. De ‘talkingheads’ – vaak een makkelijk stijlmiddel in een docu – voegen hier echt wat toe. Zo vertelt Hermans zus open over haar beeld van haar broer. Over zijn mensenschuwheid en het zich gevangen voelen. Brood was een act die hij continu opvoerde, maar in Unknown Brood zien en horen we ook een glimp van die andere kant.

Ook Unknown Brood krijgt na het IDFA een tour langs een aantal filmtheaters.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken