Nu aan het lezen:

I Am Not a Witch

I Am Not a Witch

 

De achtjarige Shula is een heks, beweert een snuggere getuige voor het plaatselijke gezag. Toen hij aan het werk was op het land stond ze ineens voor hem. Bijl in de hand, een mysterieuze schaduw boven zijn hoofd. Het bleek een droom te zijn. Maar toch: een getuigenis. De beambte van dienst belt met de uitbater van het nabijgelegen heksenkamp, een toeristische trekpleister die we in de voorafgaande scène al bezocht hebben. Of ze haar identiteit ontkend heeft, is de hamvraag van de nonchalante profiteur. Dat blijkt niet het geval. Een heks dus.  

I Am Not a Witch is gegrond in de wonderlijke uitwassen van onze realiteit. Schrijfster-regisseuse Rungano Nyoni (zie ook de kortfilm Listen uit 2014) bezocht bestaande heksenkampen in Ghana en Zambia, waar ze zich verbaasde en gefrustreerd werd over wat ze aantrof. Vertrekpunt voor de film was de wens absurde ideeën en omstandigheden op passende wijze te kunnen uitlichten.

Toch komt de vraag tijdens het kijken al snel op: waar kijken we nu precies naar? Een antropologische documentaire? Een satire? Een maatschappijkritisch drama, gefilmd door de ogen van de onschuld? Nyoni betoont zich hybride in haar aanpak, en dat is precies wat de film impliciet zo krachtig maakt. I Am Not A Witch is scherp in zijn politieke lading, maar esthetiek is minstens even belangrijk. Het is aan iedere individuele kijker om de hypocrisie, de misogynie en het onrecht achter de beschuldigingen te detecteren. Maar ook om te ontdekken hoe de stijl de inhoud mede bepaalt. Nyoni’s eerste langspeler is uiterst dynamisch, een artistieke en daarmee gelijk ook narratieve ontwrichting van ‘oud’ en ‘nieuw’. Waar houdt het klassieke op en begint het moderne? Kunnen we überhaupt wel spreken over definities, grenzen, scheidslijnen?

Naïeve vormen van bijgeloof en ambigue muziekkeuzes gaan hand in hand met de interventie van moderniteit en technologie. Als het eerste busje met toeristen het kamp binnenrolt klinkt Vivaldi, later horen we Schubert. De muziek klinkt dissonant bij het beeld: een barokke viool en een brak busje. Wapperende linten in de wind zijn curieuze identity markers, alsof ze al bestonden aan het begin van de tijd. Wie maakt ze los, wie laat ze vrij? De linten houden de heksen letterlijk op hun plaats. Als er gewerkt wordt op het land gaan de linten mee. Lang zitten we vast in een tragisch gevormd verleden.

Maar er zijn dus ook contemporaine interventies. Uitzonderingen op de doorgaans kalme, observerende beeldvoering: freeze frames en korte slowmotionsequenties. Droogkomische effecten van het hier en nu: een mobieltje dat tijdens een plechtigheid keer op keer een ringtone met cultstatus afspeelt. Hoogtepunt van de benoemde botsing van waarden is een surrealistisch tv-optreden, waarin Shula’s slavendrijver bevraagd wordt door een Zambiaanse Jeroen Pauw. Moderne media, zo zien we, zijn in Nyoni’s film zowel het kwaad als de oplossing. Shula’s zelfbenoemde eigenaar staat te popelen om een nieuw eiermerk te presenteren. Speciale Shula-eieren doen het leven gegarandeerd terugkeren in je ontbijt. Een schoolvoorbeeld van commercieel misbruik, zegt ook een beller zo die toepasselijk roet in het eten gooit voor de opportunistische ambtenaar. De gastheer doet er nog een schepje bovenop: ‘wat als deze ‘heks’ nu gewoon een meisje is?’

Toch slaat de balans even later weer om. Technologische mogelijkheden ontnemen Shula haar menselijkheid. In een klein hutje zit ze, ziek, terneergeslagen. Stil verdriet heeft beslag van haar genomen. Een toeriste komt langs: ze maakt zich zorgen. Misschien is het idee om een leuke foto te nemen samen, en Shula zo iets op te vrolijken? Het is een bizar schandelijke vraag, maar wat deze dame doet voelt pijnlijk genoeg niet ongeloofwaardig aan. De scène doet denken aan een paar verbijsterende momenten uit Ulrich Seidls Safari (2016). Duitse plezierjagers poseren op de Afrikaanse savanne trots bij de prachtbeesten die ze zelf hebben neergeschoten. Alles voor het beeld.

 

Nyoni had van I Am Not a Witch een manifest kunnen maken, de filmtitel met een uitroepteken. Een concretere setting, een tastbaarder kwaad, ontdaan van eigenzinnige humor en surrealistische stijlingrepen. Maar zo’n film is het godzijdank niet geworden. Een beter geschenk had de beloftevolle cineaste haar debuut niet kunnen geven.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken