Nu aan het lezen:

Een hol evenement: het probleem van Avengers: Infinity War

Een hol evenement: het probleem van Avengers: Infinity War


Avengers: Infinity War
heeft twee met elkaar verbonden problemen: er staat nauwelijks iets op het spel, en de film leunt op Grote Gebeurtenissen die eigenlijk weinig betekenis hebben. SPOILERS, uiteraard.

Over ieder filmscenario wordt de vraag gesteld: what are the stakes? Wat staat er op het spel? Waarom is het belangrijk dat onze helden hun doel bereiken? In Infinity War zijn de stakes bijzonder laag.

Botsende persoonlijkheden

Vrijwel alle superhelden uit het Marvel Cinematic Universe nemen het op tegen Thanos. Ze moeten hem ervan weerhouden de zes Infinity Stones te verzamelen. Als hij ze alle zes heeft, kan hij namelijk zijn plan tot uitvoer brengen om de helft van al het leven in het universum uit te roeien. De helft van iedereen dood. Dat klinkt alsof er heel wat op het spel staat. Maar zou het voor de kijker minder dramatisch voelen als hij slechts een kwart wilde uitroeien, of dramatischer als hij het op 75% gemunt had? De satirist Kurt Tucholsky legde een Franse mop vast, waarin een diplomaat opmerkt: ‘Oorlog kan me niet deren. Eén dode is een catastrofe, honderduizend doden is een statistiek.’ Dit geldt niet alleen voor diplomaten, maar ook voor bioscooppubliek. Eén persoon in levensgevaar kan ons veel meer schelen dan de paar miljard die Thanos over de kling wil jagen.

In Captain America: Civil War zagen we een geloofwaardig conflict tussen Captain America en Iron Man. Een ruzie die voortkwam uit hun botsende persoonlijkheden, zoals die in voorgaande films gegroeid zijn. Het drama was emotioneel, behapbaar, persoonlijk – menselijk. Daarom werkt de scène in Civil War waarin verschillende superhelden het tegen elkaar opnemen. In Infinity War komt hetzelfde schrijf- en regieteam – regisseurs Joe en Anthony Russo, scenaristen Christopher Markus en Stephen McFeely – met nog zo’n vechtscène tussen helden. Maar hier is het gevecht gebaseerd op een misverstand. Zowel de Guardians of the Galaxy als Tony Stark en Co denken dat de anderen voor Thanos werken. Wat staat er op het spel in zo’n gevecht? Niets. De scène bestaat om een quotum aan actie te behalen. Je hoopt niet dat een van de twee partijen zal winnen; je hoopt alleen dat ze snel ontdekken dat ze aan dezelfde kant staan, zodat het verhaal door kan gaan. Een verhaal dat ook al weinig persoonlijk drama bevat, want de meeste superhelden in Infinity War hebben geen persoonlijke redenen om tegen Thanos te vechten. Ze willen gewoon het universum redden: de saaiste motivatie die een held kan hebben.

De enige personages die een persoonlijke geschiedenis met Thanos hebben, zijn de Guardians of the Galaxy – daar kom ik zo op terug. Eerst wil ik het even hebben over Thor: Ragnarok. Waarom is dat een van de leukste Marvelfilms? Deels omdat ie grappig is en er beter uitziet dan de meesten. Maar vooral omdat die film in de eerste plaats bezig is met zijn eigen verhaal, niet met zijn plek in de franchise. Dat verhaal heeft natuurlijk connecties met de rest van Marvels universum, maar die voelen niet obligaat. Thors verblijf op de planeet Sakaar is een mooi tussenavontuur. Oké, de plot fungeert als schakel in een overkoepelende verhaallijn – op Sakaar vindt Thor de Hulk terug, zodat die in Infinity War weer van de partij kan zijn – maar Ragnarok is niet bezig met Grote Consequenties voor het Universum; met events.

Alles voor altijd anders

In het comic-jargon is een event een Grote Gebeurtenis die Alles voor Altijd Anders maakt. Vroeger stonden de meeste Marvelstrips op zichzelf, en keerde de situatie aan het einde van elk verhaal terug naar de status quo. Maar af en toe vond er een event plaats, waardoor de status quo veranderde. Volgens de Marvel Event Timeline op Comic Book Reading Orders was er in de jaren 60 één zo’n event: de bruiloft van Reed Richards (Mr Fantastic) en Sue Storm (Invisible Woman). In de jaren 70 waren er zes, waaronder de dood van Gwen Stacey, de eerste vriendin van Spider-Man. In de jaren 80 waren er dertien events, in de jaren 90 waren er 38, in de jaren 2000 33, in de jaren 2010 tot nu toe 41. Kortom, de wereldveranderende gebeurtenissen zijn inmiddels een normaal onderdeel van het Marvel-universum geworden. Sommige fans houden er niet van. Veelgehoorde kritiek is dat events vaak een gemakkelijke en cynische manier zijn om een emotionele reactie te krijgen. Niet door kundig een verhaal te vertellen, maar door gewoon iets schokkends te laten gebeuren in een verhaalwereld die de lezer goed kent.

Infinity War bevat meerdere events, met name in de vorm van sterfgevallen. Eerst gaan Thors vriend Heimdall en zijn broer Loki dood in de strijd tegen Thanos. Een plottechnische dubbele moord: die twee personages passen niet in het verhaal van Infinity War, dus worden ze even snel overboord gegooid. De film probeert hiermee ook een Game of Thrones-achtige sfeer te scheppen. Iedereen kan sterven! Loki is eerder uit de dood opgestaan, maar deze keer is het voor het echie, verzekeren meerdere personages ons.

Het tweede event is de dood van Gamora. Ze wordt te pletter gesmeten door haar adoptievader Thanos. Eerst leidt ze hem naar een van de Infinity Stones. Deze Soul Stone wordt bewaakt door Red Skull, die vertelt dat je de steen alleen kunt bemachtigen door iemand te offeren van wie je houdt. Thanos begint te huilen. Omdat er niemand is van wie hij houdt, denkt Gamora, maar Red Skull kent hem blijkbaar beter dan zijn eigen dochter: ‘Die tranen zijn niet voor hem.’ Hop, daar gaat Gamora, de afgrond in. Een geliefd, gelaagd en vindingrijk personage wordt gereduceerd tot een naïef en machteloos schepsel. Haar dood dient drie doelen: ten eerste de kijker choqueren; ten tweede Thanos van tragiek voorzien, door duidelijk te maken dat hij wel degelijk liefde kent; ten derde haar vriend Peter Quill een reden geven om wraak te nemen op Thanos. Gamora’s dood gaat niet over Gamora. Haar verhaallijn, een van de interessantste in het MCU, wordt abrupt afgekapt in dienst van de ontwikkeling van de twee belangrijkste mannen in haar leven. (Een vrouw die geofferd wordt om een man te motiveren is overigens een bekend verhaalelement, dat Women in Refrigerators genoemd wordt.)

Heartbreak

De gebroeders Russo beloofden ons ‘heartbreak‘, maar dit moment is te cynisch om mijn hart te raken. Het meest emotioneel effectieve moment in het hele MCU is de dood van Yondu aan het einde van Guardians of the Galaxy, Vol. 2. Hij offert zichzelf op om zijn ‘adoptie’-zoon Peter Quill te redden. Zijn dood was geen event, maar wel een natuurlijk onderdeel van de plot en van Yondu’s ontwikkeling, en een thematisch gepast slot van de film.

Dat heeft impact. Hetzelfde zou kunnen gelden voor de dood van Vision in Infinity War. Hij laat Scarlet Witch/Wanda Maximoff in Infinity Stone in zijn voorhoofd vernietigen, zodat Thanos hem niet kan krijgen. Vision weet dat hij hierbij zal sterven. De keuze vloeit duidelijk voort uit zijn persoonlijkheid, en die van Wanda. Bovendien zou het doden van haar vriend grote invloed hebben op Wanda’s ontwikkeling – ware het niet dat Visions offer teniet wordt gedaan als Thanos teruggaat in de tijd en de steen alsnog uit zijn hoofd plukt. Die plotwending benadrukt nog eens dat je met die steentjes complete controle hebt over de werkelijkheid. De dood van Heimdall, Loki en Gamora hoeft dus ook niet definitief te zijn. Dat Zoe Saldana ook in de cast van de aankomende Avengers-film zit, suggereert in elk geval dat Gamaro weer ontmoord zal worden.

Wie zeker terugkeren, zijn de superhelden die sterven in de laatste twintig minuten van Infinity War. Thanos brengt zijn plan tot uitvoer en de helft van de bevolking gaat plots op in as. Ik denk niet dat iemand gelooft dat Marvel op deze manier afscheid neemt van succesvolle personages als Black Panther en Spider-Man. Natuurlijk zien we die in het vervolg weer levend en wel. Dat maakt het einde van Infinity War storend exploitatief. Waarom zou Peter Parkers wanhopige afscheid van zijn vaderfiguur Tony Stark me raken, als ik toch weet dat zijn dood niet definitief is? Infinity War wil zijn gebakje opeten en tegelijk bewaren voor later. Aan de ene kant duister, edgy en somber zijn, aan de andere kant geen daadwerkelijke consequenties verbinden aan wat er gebeurt. Een hol event.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken