Nu aan het lezen:

Harten van Waanzin en Duisternis

Harten van Waanzin en Duisternis


Werd waanzin ooit beter in beeld gebracht dan in Hearts of Darkness? De documentaire over Apocalypse Now toont een filmregisseur als waanzinnige in de jungle en herinnert ons eraan dat er in iedereen een duister hart schuilgaat.

Joseph Conrad schreef in 1899 zijn Heart of Darkness, waarin een expeditie een rivier in Congo opvaart om de waanzinnig geworden Kurtz te achterhalen. Precies 80 jaar later verscheen in 1979 de filmadaptatie van Francis Ford Coppola: Apocalypse Now. Strijddecor was Cambodja geworden, ten tijde van de Vietnamoorlog, en opnieuw was Kurtz (fantastisch gespeeld door Marlon Brando) degene die uitgeschakeld moest worden.

Handig om te weten voor dit artikel is de achterliggende symboliek van de roman van Conrad, hier prachtig uitgelegd door Marc Bain:

Het boek geeft de waanzinnig geworden Kurtz weer als een groot man, goed en intelligent, wiens hart complete duisternis wordt in de jungle. Daarnaast is het thema van imperialisme belangrijk, want is het veranderen van een jungle in een filmset en het uitbuiten van de bevolking voor een Amerikaans massaproduct zo anders? Wat het antwoord ook mag zijn, het massaproduct genaamd Apocalypse Now is pure filmgeschiedenis:

Regisseur Coppola dook eind jaren 70 voor het maken van de film diep de jungle van Cambodja in. Evenals in het boek en de film werden de jungle en de riviertocht erdoorheen symbolen voor de menselijke gekte. Zijn verwoede pogingen het onverfilmbare boek verfilmd te krijgen werd gedocumenteerd door zijn vrouw, Eleanor Coppola, die de film in 1993 uitbracht onder de naam Hearts of Darkness: A Filmmaker’s Apocalypse.

Om het persoonlijk te maken: toen ik mijn roman Paradijs schreef over onderzoekers die gek werden in de jungle heb ik me zeer laten beïnvloeden door dit drieluik. Ik ben gefascineerd door gekte. Iedereen is waanzinnig en we doen wat we doen om de waanzin niet de overhand te laten krijgen. Ik las en bekeek het materiaal alsof het de fucking Bijbel was.

De roman van Conrad is even mysterieus als intrigerend en de verfilming van Coppola is in zo veel opzichten grandioos dat het een onmisbare invloed heeft op iedereen die iets over gekte wil schrijven, maar het was de documentaire Hearts of Darkness, waardoor ik het principe van de menselijke gekte beter ging begrijpen. Het geeft de droom weer van een gek geworden filmmaker:

Het genre van een making of, de documentaire die het proces achter het filmmaken weergeeft, kent zijn hoogte- en dieptepunten. We kennen allemaal de eenvoudige propagandafilmpjes die op elke DVD staan, waarin makers en acteurs hun visie op de film geven en vertellen dat alles goed is verlopen. Maar het zijn juist de documentaires die een ongekend intens en moeilijk productieproces weergeven, die ons iets kunnen leren, zoals Cine-redacteur Patrick deze maand nog zal bewijzen. Wat Hearts of Darkness de absolute koning van zijn genre maakt, is zijn diep verweven connectie met het bronmateriaal.

Tijdens het maken van Apocalypse Now werd Coppola langzaam gek, en tussen de hartaanvallen van hoofdrolspeler Martin Sheen, de vrijwel onmogelijke Marlon Brando (overgewicht, altijd te laat en hij had het script niet gelezen) en de eindeloze problemen van de jungle was de waanzin voor de filmregisseur het enige waar hij zich aan vast kon houden. Alleen waanzin brengt orde in de chaos.

Coppola is zo in elk opzicht te vergelijken met Kurtz uit het boek en de film, zo zei hij ook zelf: “We were in the jungle, there were too many of us, we had access to too much money, too much equipment, and little by little we went insane.” Hij vertegenwoordigd de wildernis en het imperialisme, door de jungle te veranderen in een filmset en te proberen de lokale bevolking in de hand te houden.

Coppola is Kurtz, zo toont de documentaire ons, en de eindeloze meters film die geschoten werden zijn het water van de rivier waarop een boot ons steeds dichter bij de waanzin brengt. De choreografie van de oorlogsscènes van Apocalypse Now zijn de democratie die we de bevolking bij willen brengen en de muziek staat voor de grootsheid en arrogantie waarmee we dit doel willen behalen. Dieper verweven zijn bronmateriaal en documentaire nooit geweest.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken