Nu aan het lezen:

De evolutie van Yorgos Lanthimos

De evolutie van Yorgos Lanthimos


In enkele jaren is de Griekse auteur Yorgos Lanthimos uitgegroeid tot lieveling van de Europese cinema. Via Dogtooth, Alps en The Lobster veroverde hij vele absurde harten. Zijn laatste werk, The Killing of a Sacred Deer, draait nu in de bioscoop en grijpt datzelfde hart vast en knijpt tot je niet meer kan bewegen. Konden we dat zien aankomen?

Een paar weken terug schreef ik mijn artikel over posthorror: De geboorte van een genre. Ik verwees toen naar een aantal films in 2017 die dezelfde kenmerken hebben: Personal Shopper, Get Out, It Comes at Night, mother! en A Ghost Story. Natuurlijk bestaan films in dit genre al langer, maar dit jaar lijkt de geboorte pas echt te hebben plaatsgevonden. Om mezelf te citeren uit dit artikel:

‘Jarenlang werd het horrorgenre niet voor vol aangezien, vooral vanwege de grote publiekstrekkers als The Ring, die door een overvloed aan jump scares je weliswaar veel nachtmerries bezorgden, maar er niet in slaagden als film een verhaal te vertellen dat voor meer stond dan een exercitie in bang maken.

Hoe anders dit nieuwe genre, waarin het bang maken ondergeschikt is aan het vertellen van een verhaal en het overbrengen van emotie. De films in het posthorrorgenre lijken meer belang te hechten aan gelaagdheid dan aan angst.’

Daar kunnen we The Killing of a Sacred Deer aan toevoegen; een staaltje posthorror van Griekse makelaardij over een chirurg die er een bijzondere vriendschap op nahoudt met de zoon van een overleden patiënt.

De schrijver en regisseur van de film is Yorgos Lanthimos, die je misschien wel kent van eerdere vreemde werken als The Lobster (singles hebben 45 dagen om een partner te vinden, anders worden ze in een dier veranderd) of Alps (bedrijf waarin acteurs overledenen spelen zodat de familie afscheid kan nemen) of Dogtooth (ouders houden hun puberale kinderen naïef door ze nooit buiten de tuin te laten). Vreemde verhalen vertelt de filmmaker dus al langer, maar toch is er iets veranderd.

Waar Dogtooth, Alps en The Lobster nog een grote dosis zwarte humor hadden komt er een moment in The Killing of a Sacred Deer waarin het lachen je zal vergaan. Het Kwaad was in eerdere films van Lanthimos meer als instantie of gegeven aanwezig: volwassendom (Dogtooth), de dood of een bedrijf (Alps) of de maatschappij (The Lobster).

The Killing of a Sacred Deer is een religieuze film met een personificatie van het Kwaad. De ware ontwikkeling in het oeuvre van Lanthimos zit hem nog niet zozeer in dat het Kwaad nu een persoon is, maar vooral in hoe de regisseur er qua genre mee omgaat. Ik kon nog lachen om zijn vorige films, maar heb bij deze laatste met mijn handen voor mijn mond zitten toekijken.

De film is gebaseerd op een Griekse mythe, die ik hier niet zal verklappen omdat dit een belangrijke ontwikkeling in de plot van de film zou weggeven. Ik kan je aanraden dit niet op te zoeken voor je de film gezien hebt, maar dit achteraf wel te doen. Je zult zien: de film en de mythe verlopen langs vrijwel exact dezelfde verhaalpunten, maar hebben een totaal ander uiterlijk. Zo universeel zijn verhalen; er kan 2500 jaar tussen twee uitwerkingen zitten die toch verbonden zijn.

De wetten in deze film worden duidelijk gemaakt en de wereld is de onze niet; er kunnen dingen die bij ons niet kunnen. Dit is niet door menselijke uitvinding of een symboliek voor een maatschappij in het klein; het is onuitlegbaar, niet te vatten – tijdloos.

Ik ervaar hoe moeilijk het is om uit te leggen dat een film zowel gelijk is als zijn voorgangers als totaal anders. De vraag die bij me naar boven komt, is: waarom wil ik het je uitleggen? Onlangs schreef ik voor Cine over het geven van sterren aan films. Dit lijkt me bij The Killing of a Sacred Deer onmogelijk; hoe kun je zonder woorden zeggen waar anderen zoveel woorden voor nodig hebben? Hoe kun je het verhaal vatten, de spanning, de acteerstijl, de verwijzingen, de muziek, de bijzondere montage?

Daarvoor ga ik terug naar het artikel over posthorror:

‘Al deze posthorrorfilms zijn gemaakt door filmauteurs’.

Voor mij lijkt Lanthimos met The Killing of a Sacred Deer definitief die stap te hebben gemaakt. Wat is een filmauteur? Simpelweg komt het hierop neer: Ben je een van de honderden mensen die aan de film werkt, of degene die zijn/haar handtekening onder het werk zet als kunstwerk?

Lanthimos is het meest herkenbaar door de acteerstijl die hij in zijn films doorvoert: iedereen – volwassenen en kinderen – spreekt alsof ze een formele uitwisseling hebben, in alle situaties denkbaar. Niemand lukt het daar echt uit te breken, om met grote mimiek of gebaren uit de gevangenis te breken waar ze inzitten.

De laatste paar films van de Griek gaan over gevangen zijn. Of dit het kind-zijn is (Dogtooth), de dood (Alps), de maatschappij (The Lobster) of het lot (The Killing of a Sacred Deer). Dat maakt Lanthimos een auteur; hij heeft een leidend thema wat hij doorvoert in al zijn werk, en wat zowel in plot- als stijlelementen terugkomt. Natuurlijk lijkt elke acteur gevangen in zijn/haar lichaam te zitten, natuurlijk volgen we elke film een protagonist die uit de status quo wil breken.

Wat is een evolutie? Geleidelijke ontwikkeling of groei, volgens het woordenboek. Ik heb je uitgelegd hoe Lanthimos van genre is veranderd (of: zich een ander genre eigen heeft gemaakt), hoe hij eigen verhalen verzint of andere verhalen tot zijn eigen maakt, hoe hij zijn stijl bewust doorvoert in verschillende arena en hoe zijn films een opeenstapeling vormen.

Elke filmauteur heeft één ding wat hij/zij wil zeggen en Lanthimos wil ons met zijn werk iets zeggen over gevangenschap: iedereen zit opgesloten.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken