Nu aan het lezen:

Een muzikale film met een Russisch tintje: Nelsons No. 5

Een muzikale film met een Russisch tintje: Nelsons No. 5

 

Het is een druilerige Hollandse dag wanneer wereldberoemd dirigent Andris Nelsons in de auto grappend tegen zijn chauffeur opmerkt dat deze grijze dag net zoals Sjostakovitsj’s Symfonie No. 5 is. Hij lacht er zelf om. Maar het muziekstuk, noch deze film zijn allerminst grijs. Ze zitten beiden vol boeiende contrasten en dat levert mooie, ontroerende en grappige scenes op.

De documentaire volgt de Letse dirigent ongeveer een week lang, wanneer hij als gastdirigent met het Koninklijk Concertgebouworkest Amsterdam de vijfde symfonie van Sjostakovitsj repeteert en opvoert. Overigens is zijn kopie van de partituur van dit beroemde en bewogen stuk een klein, verfrommeld boekje uit zijn studententijd waarin zijn oude aantekeningen uit die tijd nog staan gekrast. Het zegt veel over hem.

Andris reist als een top DJ de wereld over, chauffeurs en personal assistants staan voor hem klaar, orkest leden vragen giechelend of ze met hem op de foto mogen, maar zijn bescheidenheid laat niets van deze glamour toe: hij vraagt gedwee aan zijn chauffeur of het goed is dat hij even een sms’je naar zijn vrouw stuurt. Of vertelt aan een collega dat hij zo zenuwachtig is voor de eerste repetitie met het orkest.

Dit palette van luxe, glamour en de nederigheid van Andris staan weer in groot contrast met de scènes waarin de muziek zijn intrede doet. Dan zien we een sterke, gepassioneerde man; zwetend, zwaaiend en tuimelend over zijn eigen woorden, wanneer hij het orkest duidelijk probeert te maken wat hij bedoelt. Het stuk moet zo puur mogelijk verteld worden, dicht bij de waarheid. Dat hoeft niet altijd mooi te zijn, zegt de dirigent. Het kan rauw en pijnlijk zijn, net zoals het leven in communistisch Rusland zelf, waarin Sjostakovitsj dit stuk schreef.

Zijn kinderlijke enthousiasme levert ook grappige stukjes op. Zo demonstreert hij aan het orkest hoe hij enkele maten wil horen. “Pam, pam, pam! Zo, eh, zoals een Russische jodelaar. Ook al bestaat er helemaal geen Russische jodelaar.” Het orkest lacht erom. Of wanneer hij enkele maten vergelijkt met hoesten. Als het orkest het speelt, hoest hij mee in de maat om dit bij te staan.
Alles om het verhaal over te brengen.

In korte interview scenes leidt Nelsons ons door het stuk No. 5 heen: van ijzig en dwingend naar hoopvol. Maar je komt ook meer te weten over de componist Sjostakovitsj en over Nelsons zelf. Zo vertelt hij hoe belangrijk hij het vindt dat een muzikant niet alleen maar tijd doorbrengt in concerthallen en repetitie ruimtes. “Alleen als je met beide benen in het leven staat, kun je muziek echt begrijpen en overbrengen”, zegt hij.

En dat echte leven is voor hem zijn vrouw en dochtertje. Als hij nog vol in de schijnwerpers staat, het publiek applaudisseert na de laatste noten, vouwt hij zijn kleine, oude studie boekje dicht, schiet zijn kleedkamer in om snel naar het vliegveld te gaan voor zijn vlucht naar huis, naar zijn dochtertje. Waarmee hij overigens amper een dag zal doorbrengen, voor hij alweer naar Duitsland vliegt.

mr_nelson_still.0102637

De regisseur, Carmen Cobos, heeft een eerlijk en intiem portret gemaakt. Ze brengt je dichtbij, maar op een respectvolle manier. Door beeld en geluid slim in elkaar over te laten vloeien vertelt ze zonder te vertellen. Zo kijken we een tijdje naar het gezicht van Andris, wanneer hij in de auto zit, terwijl we het geluid van het muziekstuk horen in de achtergrond. Je reist zo even mee in zijn hoofd en hoort de muziek die hij waarschijnlijk steeds hoort. Ook zie je soms beelden buiten de dirigent om, wat duidelijk meegeeft dat het leven gewoon doorgaat, ook buiten de concertzalen om. Zo zien we de portier die de deur voor Andris openhoudt, wanneer hij de concertzaal binnen stapt voor het laatste concert. Het publiek klapt, het orkest wacht, maar wij blijven bij de portier, die de deur sluit en vanuit de gang door een klein raampje naar binnen gluurt om iets van het concert mee te pikken.

Een klein minpuntje aan de film vond ik dat de interviews met Andris er esthetisch minder mooi uitzien. Steeds weer kom je terug bij hetzelfde close-up shot van zijn gezicht, dat een beetje plat en bleek in beeld is gebracht. Maar over het algemeen vind ik de film een echte aanrader, en niet alleen voor liefhebbers van klassieke muziek. Het brengt een muziekstuk tot leven en toont juist de mensen die er minder bekend mee zijn wat er allemaal achter de muziek schuilgaat. En ik kan je verklappen, dat is een hele hoop.

Nelsons N0. 5 is vanaf 17 september in de bioscoop te zien.

Leuk? Deel het even!
Written by

Na de Filmacademie is zij aan de slag gegaan als freelance editor. Ze maakte een paar uitstapjes naar regie en fotografie en heeft nu haar passie gevonden achter de schrijftafel. Kortom een verhalenverteller in hart en nieren. Volg Talia op Twitter: @taliatwiet

Typ en klik enter om te zoeken