Nu aan het lezen:

Donbass

Donbass

 

Donbass stort zich middenin een ondoorzichtig oorlogsgebied en vindt redenen tot optimisme. Er zit energie in de absurditeit, die overeind blijft ondanks ingecalculeerde vervreemding. Na A Gentle Creature komt schrijver-regisseur Sergei Loznitsa wederom met een absurdistische kijk op verval. Ditmaal doet hij dat in de vorm van een tiental vignetten die zich afspelen in de Oekraïense Donbassregio. Van geslepen corruptie omtrent voedselvoorraden in een ziekenhuis tot een krijgsgevangene die vernederd wordt als schandpaal. Alle facetten van deze burgeroorlog komen voorbij. De grote hoofdpersoon is het volk van de nieuw opgerichte confederatie Novorossyia (die inmiddels niet meer bestaat). Ze laveren tussen nostalgisch socialisme en pogingen het hoofd boven water te houden. Uitbundige huwelijksfestijnen en keihard militarisme volgen elkaar als van nature op.

Deze samenleving in conflict heeft bruuske opbrekingen van het dagelijks leven als een zwaard van Damocles boven het hoofd hangen. In alle hectiek van Donbass zit het gevaar verraderlijk in een klein hoekje. Er is zoveel gaande buiten, waar het geschut immer doorgaat. De excessieve drukte van bezige mensen kan elk moment abrupt tot een halt komen. Dit vormt een spannend contrast met de bedrijvigheid. Het bestempelt het verval tot iets buitenissigs. Wellicht ingegeven door zijn achtergrond als documentairemaker, blijft Loznitsa dikwijls bovenop de bevreemdende situaties zonder los te laten. De constante dreiging blijft hangen en maakt de vijandigheid tot iets buitenaards. Dat de oorlog als strijd tussen de goeden en slechten eigenlijk maar vreemd is blijkt uit de subtiele absurditeit van de vignetten. De dikwijls licht buitensporige personages hebben iets droogs en subtiel theatraals op een manier die aan de gebroeders Coen doet denken. Als zij wild gesticulerend met elkaar losgaan kan het alle kanten op. De selfies met en het schofferen van een fascistische krijgsgevangene geven een invoelbare energie, die doet reflecteren op het wij-zij denken dat zo vaak opdoemt in politieke discussies.

Dat deze energie niet per se tot kommer en kwel leidt blijkt uit het andere hoogtepunt in Donbass. De extravagante bruiloft spat à la Fellini van het doek en geeft daarmee reden tot optimisme in het kunnen van de mens. In een wereld die op verschillende wijzen wordt geteisterd door crisissen, is deze bespiegeling over verval daarom een welkome verschijning. Loznitsa weet het specifieke Oekraïense conflict, waar veel voorkennis voor vereist is, te overstijgen. In het verval komt de ware mens weer naar boven. En dat is geen aanleiding voor cynisme.

Vergeleken met A Gentle Creature voelt Donbass echter urgenter aan, omdat het absurdisme ditmaal meer op de achtergrond blijft. Het maakt de eerstgenoemde film komischer en evenwichtiger, ondanks dat Donbass slaagt in eenzelfde missie. Toch laat Loznitsa de absurditeit ook hier soms te veel doorslaan naar vervreemding. Bij het observeren van een neergeschoten bus of de nasleep van een moordpartij op een acteursgroep is de aanblik te bestudeerd tot welhaast een meta-niveau. Het schept een afstand die alle innemende levendigheid van de situaties te niet doet. Wat zo een ultiem krachtig portret van een vervallen Oekraïne en in het verlengde een toekomstige wereld had kunnen zijn, blijft daardoor te vaak een gecalculeerde aangelegenheid.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken