Nu aan het lezen:

Dawson City Frozen Time

Dawson City Frozen Time

 

Oude filmbeelden hebben een sensuele magie die nog eens versterkt wordt als je het geluk hebt om ze analoog te zien. Zo zijn mensen die projecties van nitraatfilm hebben meegemaakt vaak lyrisch over de onwerkelijke gloed van de beelden. In hun warme felheid lijken ze echter dan echt. Of zijn ze daardoor juist ongrijpbaarder en schimmiger?

In Dawson City Frozen Time heeft Bill Morrison het ook over nitraatfilm. Niet vreemd voor een regisseur die in zijn essayfilms gebruik maakt van zeldzame archiefbeelden die hij van teksten en een soundtrack (in dit geval van Alex Somers van Sigur Rós) voorziet. Morrison legt uit dat de vroege voorloper van het moderne celluloid voortkwam uit gun cotton: een explosief chemische goedje dat voor explosieven gebruikt werd, maar ook andere verrassende functies had. Hij komt vervolgens met de paradoxale overpeinzing dat deze drager die tijd vastlegt, verbonden is aan een materiaal dat als doel had om te vernietigen. Verval en behoud vallen zo samen op een uiterst ontvlambare filmstrip.

Dawson City Frozen Time kan je vanuit Morrisons observatie een wonder van een film noemen. Dat klinkt wat zweverig. Daarom wat feiten om die uitspraak te verduidelijken. De film gaat over vooruitgang en hoe die onstuitbare ontwikkeling in gelijke mate creëert en vernietigt. Morrison laat dat zien door zich te richten op Dawson City. Een Canadees dorpje dichtbij de grens met Alaska. Ooit eens een ongerept gebied waar de rivier de Yukon doorheen stroomde. Tijdens de gold rush veranderde dat. Iedere gelukzoeker trok er naartoe op zoek naar goud. Wat ooit een eenvoudige nederzetting was van indianen veranderde in een welvarende en chaotische plek. Ondertussen werd alles platgewalst door de zoektocht naar goud. De natuur en de oorspronkelijke bewoners waren de eerste slachtoffers.

Wat oude foto’s laten zien hoe Dawson City in een aantal jaar uitgroeide tot een kleine stad met kroegen, bordelen en theaters. Het waren de hoogtijdagen waar men aan de bar betaalde met goud en avonturiers stinkend rijk werden. Maar Dawson City was net zo goed het slachtoffer van de vooruitgang. Was de stad eerst nog welvarend, na het wegebben van de goudkoorts werd het een vergeten gat. De bevolking nam af. Statige gebouwen verloren hun elan en raakten in de vergetelheid.

Maar hoe zit het nou met dat wonder? In 1978 stuitte een bulldozer op een schat aan filmblikken begraven in een ijsvlakte bij de stad. Meer dan 500 nitraatrollen uit de vroege jaren 1900 werden gevonden. Het was een uitzonderlijke vondst. Normaal werden de films teruggestuurd naar de distributeurs. Doordat Dawson City zo afgelegen lag werden ze bewaard in een lokaal bankgebouw. Pogingen om ze terug te sturen liepen op niets uit waardoor de opbergcapaciteit al snel was bereikt. Na verloop van tijd werden de oude films weggegooid. Een hele berg rollen werd in de fik gestoken of anders in de Yukon gedumpt. Begraven was ook een optie. En zo kwamen al die oude films tevoorschijn.

Die bizarre ontdekking was een goudmijn voor filmliefhebbers. Morrison beweert dat bijna 90% van die oude zwijgende films zijn verdwenen. De zwijgende film werd ook een slachtoffer van de onverbiddelijke vooruitgang. In een scène laat Morrison door middel van oude krantenberichten zien hoe in Dawson City opeens de geluidsfilm werd geïntroduceerd. Al die oude zwijgende meuk was plotsklaps niet meer van de tijd.

Verouderd is natuurlijk een relatief begrip wat wel blijkt uit de beelden die Morrison heeft uitgekozen om het verhaal van Dawson City aan te vullen. Naast oude opnames van de stad en de streek laat hij ook fragmenten zien van de films die gered zijn. Je kunt niet ontkennen dat ze ouderwets zijn als je kijkt naar het overdreven acteerwerk, de nette kleding en de stijve mimiek. Het is niet van deze tijd, maar daardoor juist zo aanlokkelijk. Het is moeilijk om niet geraakt te worden door die prachtige beelden die soms zijn aangetast door de elementen en de tand des tijds. Het levert ook spookachtige taferelen op die het filmmateriaal benadrukken. Anders dan het gladde digitale heeft celluloid een tastbare kwetsbaarheid.

Morrison valt met zijn betoverende film in een traditie van found footage regisseurs die een romantiek voor verval met elkaar delen. De ongrijpbaarheid van het verleden flikkert door de magie van cinema nog een keer levensecht voor je ogen. Dawson City Frozen Time doet ook denken aan de charmante documentaire Saving Brinton over een soortgelijke vondst in een slaperig Amerikaans dorpje. Morrison heeft een meer mysterieuze aanpak dan die film. Talking heads zijn maar kort aan het woord waardoor er alle ruimte is om te genieten van de oude beelden. Het is een aanpak die meer past bij experimentele filmmakers zoals Péter Forgács en José Luis Guerín die ook verzot zijn op oude vergeten films. Uiteindelijk geldt voor dat soort cineasten dit credo: niets is verleidelijker dan datgene wat voor altijd verloren is, maar nog een keer is te aanschouwen.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken