Nu aan het lezen:

Conventiekapitalisme

Conventiekapitalisme

Komend weekend ga ik naar Destination Star Trek in Dortmund. Daar kan je op de foto met Captain Kirk, en met vele mindere goden. Als je er voldoende geld voor neertelt, tenminste. Conventies als deze leggen bloot waar nerderij overlapt met marktwerking.

Op zich vallen de toegangskaarten wel mee. Voor 59 euro mag je drie dagen achter elkaar op de conventie rondlopen, en een flink aantal praatjes aanhoren. Maar wil je meer dan dat – bijvoorbeeld op de foto met iemand of in de kapiteinsstoel, of naar een praatje van een grotere ster – dan gaat te teller snel tikken.

Vraag en aanbod

En hoe snel die teller tikt, daaraan kan je precies aflezen hoe het gesteld is met iemands carrière en populariteit. Op de foto met Aron Eisenberg of Chase Masterson kost maar twee tientjes. Wie? Ja, precies – ze speelden Nog en Leeta, respectievelijk, in Star Trek: Deep Space Nine. Maar kennelijk zijn twee van de acteurs die hoofdrollen speelden in DS9 – Nana Visitor, die Major Kira speelde, en René Auberjonois, ook wel bekend als Odo – slechts vijf euro meer waard. Dat terwijl Terry Farrell (Jadzia Dax) en Alexander Siddig (Dr. Bashir) 35 euro vragen voor een foto. Dax #2, Nicole de Boer, is juist weer goedkoper.

Je blijft naar de kosten staren. Wie is er meer ‘waard’ dan wie, en hoe zou dat de onderlinge verhoudingen weergeven, dan wel beïnvloeden? Op de foto met Nichelle Nichols (Uhura in de oorspronkelijke serie) of Walter Koenig (Chekov) kost 40 euro. Voor kapitein Kirk zelf moet je 75 euro neertellen – 95 euro zelfs als je de brug van de Enterprise als achtergrond wil. Maar je kan ook met Uhura en Chekov sámen op de foto, en twee TOSsers zijn kennelijk net iets meer waard dan één Shatner. Met Shatner kan je dan weer alleen solo op de foto. Maar ja, die staat er ook wel om bekend dat hij het voetlicht liever niet deelt.

Star Trek Destinations is hierin op zich niet anders dan de vele andere Cons die je kan bezoeken, ook hier in Nederland. Ook bij de tweejaarlijkse Dutch Comic Con in de jaarbeurs wordt de waarde van allerhande film- en televisiesterren getaxeerd. Kapitalisme op en top: een foto of handtekening is waard wat de gek ervoor geeft. Weet je je prijs goed te bepalen, dan kan je met vuilniszakken vol bankbiljetten weer naar huis, wat vooral van pas komt als je niet zoveel acteerwerk meer weet te krijgen. Je moet ook niet te hoog inzetten: het beeld van Billy Dee Williams – Lando Calrissian himself! – in Utrecht een keertje, eenzaam in de verte starend, staat me nog altijd bij.

Fan of klant?

Ik heb zelf nooit zo’n behoefte gehad aan kiekjes met de sterren. Eerlijk gezegd zou ik dat ook vinden getuigen van weinige kritische afstand. Natuurlijk kunnen critici ook enthousiaste fans zijn van series en films. Ik reis ook niet níet uit ‘fandom’ naar Dortmund af. Tegelijkertijd is de relatie tussen criticus en acteur, ongeacht je niveau van enthousiasme, anders dan de relatie tussen een fan die betaalt voor een foto en haar idool. Door de directe overdracht van geld wordt de fan tenslotte een soort klant – met alle verwachtingen die daarbij horen.

Je kan je zelf afvragen of de opkomst van dergelijke fan-conventies niet een factor is in de toenemende veeleisendheid van (een zekere subset) fans. VIP-arrangementen en meet-and-greets zijn al sinds jaar en dag onderdeel van de muziekwereld, maar acteurs waren voorheen meestal niet zo direct toegankelijk. Als je wil zorgen dat fans blijven betalen voor een foto, beïnvloedt dat dan ook welke rollen je aanneemt? Wat je bereid bent te zeggen en te doen?

Om even terug te keren naar Aron Eisenberg: voor twintig euro krijg je een foto in zijn dagelijkse kloffie. Voor vijfendertig euro, echter, hijst hij zich in z’n kostuum voor je. Hetzelfde geldt voor Max Grodénchik, die Nogs vader Rom speelde. Zo wordt niet alleen een prijskaartje gehangen aan de persoon, maar ook aan de handelingen. Dan is het maar een korte stap naar: ik betaal je, dus jij doet lekker wat ík wil.

Imagine there’s no money

Het kapitalisme voelt bij de Star Trek-conventie nog net iets wranger. Toch nog één keer Eisenberg: zijn personage, Nog, was een Ferengi. De Ferengi – door sommigen bekritiseerd als een anti-semitische karikatuur – worden door de Federation gezien als licht achterlijk, omdat zij nog geld gebruiken. De Federation is geavanceerder: in een wereld met replicators is er geen echte schaarste, en hoef je je niet te bekommeren om oude kapitalistische begrippen als ‘eigendom’ en ‘geld’.

Het is een fascinerend concept dat opvallend weinig uitgediept wordt in de vele Star Trek series, films, en aanverwante producten. Zouden Federation-leden het hele bestaan van deze lijst archaïsch en primitief vinden? Nog en zijn mede-Ferengi zouden het in ieder geval prachtig vinden.

Ach. Gelukkig valt er ook zonder geld te betalen zat te beleven. De cosplay van medebezoekers bewonderen, bijvoorbeeld. Luisteren naar een praatje met onder anderen Mary Wiseman, vertolkster van een van de leukste Discovery-personages, Lt. Tilly. En helemaal verheven boven het kapitalisme ben ik ook zeker niet: een science officer-pakje kopen voor mijn recent geboren petekindje staat ook op de to-do-lijst!

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken