Nu aan het lezen:

Cold War

Cold War

 

Soms is het de toekomst die je fataal wordt. In de eerste scènes van Pawel Pawlikowski’s Cold War klinkt weemoedige volksmuziek. De schoonheid zit hem in de eenvoud. Verwante ensemble-songs worden professioneel opgenomen door Wiktor (Tomasz Kot) en zijn compagnon Irena (Agata Kulesza). Tot een van Stalins adjudanten ingrijpt. Ineens rijst er achter het jongerenkoor een reusachtige banier. Hulde aan de agricultuur.

Cold War draait om de liefde tussen Wiktor en Zula (Joanna Kulig), een van de zangeressen die aan het begin met succes bij het koor auditeert. Zula is mysterieus, ongrijpbaar, gehard door haar verleden. ‘Mijn vader zag me aan voor mijn moeder,’ laat ze tussen neus en lippen door vallen, ‘ik moest een mes gebruiken om hem het verschil te laten zien.’ Ook aan Wiktor maakt Pawlikowski niet al te veel woorden vuil. We zien een man die leeft vanuit een mengeling van fascinatie en afstandelijkheid; zijn liefde voor muziek is grijpbaar, zijn neiging de wereld constant te ontvluchten is dat niet. Wiktor trekt naar het westen om zich te onttrekken aan het communisme, zoveel is duidelijk. Maar eenmaal ter plaatse blijft hij een schim, een dromer met een jazzpiano. Wat hem exact beweegt, lijkt ook Pawlikowski zelf niet te weten. Hij droeg de film op aan zijn ouders, wiens namen de protagonisten delen. ‘Hoe meer ik over ze nadacht toen ze er niet meer waren, hoe minder ik van ze begreep,’ stelt de cineast in de persmap. Toch staat de veruiterlijking van de dramatiek tussen de twee garant voor een tijdloos verhaal over de complexiteit van de liefde.

Wiktor en Zula ontmoeten elkaar op meerdere plaatsen, in meerdere tijdlagen. Beiden leven hun levens overal en nergens, maar de film is een magneet die hen telkens toch weer samenbrengt. Met iedere ontmoeting slaat de tijd harder toe. De filmtijd, welteverstaan. Waar het cyclische scenario hereniging garandeert, zorgt de abrupte montage voor breuklijnen, figuurlijke slijtage. In Cold War geen dissolves, maar scènes die in het niets verdwijnen. De zwarte zee op het doek doet je even beseffen dat er weer een koude oorlog gestreden is. Het zicht op hereniging blijft behouden, maar niet hier. Niet nu.

Pawlikowski’s filmstijl is een nieuwe viering van het verstillende zwart-wit dat Ida (2013) tot een succes maakte. Mede door de contrastrijke fotografie wanen we ons daadwerkelijk in het verleden. Cold War gaat nog een stap verder: de beelden resoneren niet alleen in een ‘traditie’ (zie dit Cine-artikel) van hedendaagse zwart-witfilms, ze verwijzen impliciet ook naar een grootheid uit de Europese arthouse-canon. Ergens halverwege de film glijdt de camera langzaam langs een kade, waaraan zich een haast mythisch schouwspel voltrekt. Een verliefd koppel viert de liefde in de verte tussen water en land. Het mistroostige besef van afstand (de camera is op de boot geplaatst waarin Zula en Wiktor zich bevinden) wordt nog eens versterkt door de trage beelddynamiek. Is dit het antigif voor de idyllische woestijnscène in Michelangelo Antonioni’s Zabriskie Point (1970)? Daar vervlochten de lichamen van verschillende stellen zich in de aanloop naar de onvermijdelijke destructie. Hier, in het zwart-wit van een verscheurd Europa, lijkt de scheiding van het begin af aan al bewerkstelligd: de liefde is conditioneel. Er is zelfs geen perspectief om te dromen, om in de romantiek te verdwalen voordat, pak ‘m beet, het muzikale geweld van Pink Floyd uitbreekt en de wereld ontploft. In Cold War staat de wereld zodanig op scherp dat Wiktor en Zula zich constant tussen vluchten en stilstaan bewegen. De scheiding is de norm geworden.

Het is de eerste, maar zeker niet de laatste keer dat Pawlikowski’s innerlijke Antonioni zich laat kennen. In de slotakte neemt Cold War steeds meer de vorm aan van een filmmythe, een associatief filmsprookje. De gebeurtenissen in de laatste tien minuten zijn een adembenemende variant op L’Eclisse (1962). Pawlikowski herinterpreteert Antonioni, geeft nieuwe richting aan ‘oude’ moderne verhalen. Even waan je je echt in het verleden. En besef dat je dat er soms maar één uitzicht is dat echt bevredigt: een laatste blik op de donkere spiegel van het filmdoek.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken