Nu aan het lezen:

Cold Case Hammarskjöld

Cold Case Hammarskjöld

In Cold Case Hammarskjöld maakt de Deense regisseur Mads Brügger wilde claims over complotten in Zuid-Afrika aannemelijk. Té aannemelijk volgens The New York Times, die een artikel wijdde aan de documentaire waarin ze Brüggers waarheden-als-een-veld-vol-koeien kritisch bevroegen. Deels fictie of niet, Cold Case Hammarskjöld is te boeiend om te missen. In het genre plottwister is het ook een van de betere documentaires van de afgelopen tijd.

In een hotelkamer zet Brügger, gehuld in een wit pak, uiteen wat we al weten. In 1961 crasht het vliegtuigje van de secretaris-generaal van de Verenigde Naties Dag Hammarskjöld in Zambia. Hammarskjöld was onderweg naar de Republiek van Katanga om te onderhandelen over een staakt-het-vuren met de Verenigde Naties. Niemand overleefde de crash, en het lichaam van Hammarskjöld werd vrijwel intact teruggevonden met een speelkaart in het boord van zijn overhemd. Een moord werd publiekelijk door de autoriteiten van de hand gewezen, maar speculaties te over, temeer omdat de politieke visie van Hammarskjöld om het Afrikaanse continent met rust te laten niet door iedereen werd gewaardeerd. Samen met Göran Björkdahl doet Brügger zes jaar lang onderzoek naar de crash. In concentrische cirkels bewegen ze van Zambia naar Zuid-Afrika en weer terug. Althans, de structuur van de documentaire doet dit zo veelvuldig dat het gaat duizelen. Brügger beweert dat het allemaal een functie heeft, maar het kijkt eerder als een kat-en-muisspelletje van de regisseur.

Brügger heeft een aantal documentaires op zijn conto, waaronder het controversiële The Ambassador (2012). Hierin demonstreert hij verkleed als rijke Europese excentriekeling de manier waarop corruptie door heel Afrika schering en inslag is. De racistische onder- en boventonen die toentertijd werden bekritiseerd, verdedigde hij als noodzakelijk kwaad: een rol die hij moest spelen om de waarheid boven tafel te krijgen. In theorie plausibel, ware het niet dat het nauw verholen plezier waarmee hij die rol op zich nam het geheel van een dubbelzinnige lading voorziet. Hij herhaalt in Cold Case Hammarskjöld zijn dubieuze ensceneringstactieken. In twee verschillende hotelkamers dicteert hij aan twee vrouwen — uiteraard couleur locale — het verloop van zijn bevindingen. Zij typen deze op een oude typemachine en stellen hem als ze het weer niet begrijpen vragen — al die details! — die hij uiteraard met veel plezier wil beantwoorden. Waarschijnlijk dienen ze hier te fungeren als spreekbuizen voor alle vragen die het publiek op dat moment heeft, maar het heeft toch een nare bijsmaak. De tropenhelmen die hij voor Björkdahl en zichzelf tevoorschijn tovert voor het veldwerk, eveneens als de obligate overwinningssigaar brengen niet zozeer komische verlichting als wel een reprise van visuele patronen. Niemand die zit te wachten op het tweede deel van Kuifje in Congo, of dat nu wordt overladen met een cynisch en betweterig sausje of niet.

Brügger houdt net iets teveel van zijn eigen stemgeluid en verschijning, en zijn ijdele ingrepen kosten de film bijna de kop. Maar dan ontdekt hij dat de moord op Hammarskjöld nog veel verder gaat dan de CIA of MI6. Alsof dat nog niet groot genoeg is stuit hij op het bestaan van het South African Maritime Institute for Research, oftewel SAIMR, een paramilitaire huurlingeneenheid die van alles door heel Afrika op de kerfstok heeft, met of zonder het medeweten van het apartheidsregime. Normaliter vind ik het concept spoilers iets voor pubers die nog in Sinterklaas geloven, maar in het geval van Cold Case Hammarskjöld moet ik er toch aan geloven. Meer vertellen is zonde. Het volstaat om te zeggen dat de documentaire op een gegeven moment in een dusdanige stroomversnelling komt dat ik van ongeloof naar lucht happend op het puntje van mijn stoel zat. Oude witte mannen met levervlekken blijken toch minder onschuldig dan ze zelf beweren.

Als volleerd Hercule Poirot is Brügger niet zo geïnteresseerd in de sociale en ethische implicaties van zijn ontdekkingen, en dat tekent de documentaire. Desalniettemin, en bijna ondanks zichzelf, is Cold Case Hammarskjöld een documentaire die op meerdere niveaus vragen stelt en lang bijblijft.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken