Nu aan het lezen:

Cine Flashback: Lacombe Lucien

Cine Flashback: Lacombe Lucien

 

In Cine Flashback kiest een redacteur een oudere film uit, gewoon omdat deze wat aandacht verdient. George Vermij zag Louise Malles Lacombe Lucien:  een subtiele oorlogsfilm over morele ambiguïteit en de paradoxen die tot collaboratie leiden.

Het idee achter Lacombe Lucien spookte al lang door het hoofd van regisseur Louis Malle. Hij was tijdens de Algerijnse onafhankelijkheidsoorlog met een filmploeg ter plekke en schrok daar van het gedrag van de Franse soldaten. In Frankrijk waren dit simpele boeren en huisvaders. Zo kwam het thema van de banaliteit van het kwaad naar voren. Het duurde echter tot 1970 voordat Malle de Tweede Wereldoorlog als achtergrond zou gebruiken.

Door Marcel Ophüls’ documentaire Le chagrin et la pitié (1969) werd de Tweede Wereldoorlog weer een confronterend onderwerp in Frankrijk. De voor de televisie bedoelde reportage werd niet getoond door de Franse publieke omroep en zo kwam de film onbedoeld uit in de bioscoop. Ophüls’ documentaire over de mate waarin Franse burgers collaboreerden met de nazi’s was voor zijn tijd pijnlijk en controversieel.

Lacombe Lucien gaat ook over collaboratie. Wij zien hoe de eenvoudige boerenjongen Lucien Lacombe, nadat hij geweigerd is bij het verzet, terecht komt bij de Franse Gestapo. Deze overgang tussen het goede en het slechte kamp wordt in de film verwerkt als een banale toevalligheid. Pierre Blaise (die zonder een acteerachtergrond te hebben perfect is gecast als Lucien) speelt een jongen die achter zijn simpele voorkomen niet helemaal normaal is. Luciens zwijgen en zijn strakke blik geven hem iets geheimzinnigs, terwijl hij onverschillig is ten opzichte van de wereld om hem heen. Lucien leeft op als hij jaagt op konijnen en een dierlijk instinct zich kort meester van hem maakt.

Het personage is, als men de Franse literatuur en filosofie in dezelfde context zou vergelijken, makkelijk te plaatsen naast existentialistische antihelden zoals Albert Camus’ Arthur Mersault uit L’étranger. De personages functioneren met een wazig geweten in een wereld die werkt vanuit een zinloze en onduidelijke logica. Tegenover Luciens leegte laat Malle de oorlog zien als een interne strijd. De echte bezetters, de Duitsers, zijn maar in een paar gevallen op te merken. We zien voornamelijk Franse fascisten die het machtsvacuüm hebben gevuld met een hiërarchische structuur waar de vooroorlogse verschillen en scheidingen de basis voor vormen.

Lucien staat hier buiten. Gedeeltelijk is hij zich niet bewust van politieke achtergronden, maar ze interesseren hem verder ook niet. Dit maakt zijn keuze om te collaboreren complexer. Malle is meesterlijk in de manier waarop hij laat zien hoe subtiel bepaalde politieke en morele keuzes kunnen veranderen onder de druk van bepaalde omstandigheden. De eigenaardigheden van toeval of de grillen van een onduidelijk karakter kunnen leiden tot daden met verstrekkende gevolgen. De morele ambiguïteit wordt duidelijk in Luciens relatie met een ondergedoken Joods gezin. Lucien valt op France, de dochter van het gezin, die zichzelf niet ziet als Joods en enige schaamte vertoont ten opzichte van haar identiteit. Iets dat overigens ook goed wordt verbeeld in de indrukwekkende film Monsieur Klein die rond dezelfde tijd verscheen.

Malle eindigt de film met een aparte wisseling van toon als Lucien plotseling besluit om met France en haar moeder te vluchten. Ze schuilen uiteindelijk in een verlaten boerderijtje ergens in de bergen. Vanaf dat moment jaagt Lucien om voor eten te zorgen en genieten France en haar moeder van de natuur. Malle lijkt met de focus op het cyclische karakter van de natuur de personages nog een ruimte te geven die losstaat van de ijzeren wetten van de geschiedenis.

Door het gebruik van een epiloog als afsluiting van de film wordt Lucien weer een deel van diezelfde geschiedenis. Zijn onverschilligheid lijkt daarmee een prijs te hebben gehad, maar voor de toeschouwer blijft Luciens gedrag raadselachtig en complexer dan de feiten doen vermoeden.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken