Nu aan het lezen:

Cine Flashback: High Noon

Cine Flashback: High Noon

 

In Cine Flashback kiest een redacteur een oudere film uit, zonder dat er een specifieke aanleiding is, gewoon omdat deze aandacht verdient. Deze keer zag Hans Dewijngaert de westernklassieker High Noon, waarin het thema van de tikkende klok tot in de perfectie wordt uitgevoerd.

In Mission: Impossible – Fallout is het voor Tom Cruise en zijn team als vanouds rennen, springen, vliegen, duiken, vallen, opstaan en weer doorgaan. De zoektocht naar gestolen plutonium brengt Ethan Hunt naar Berlijn, Parijs, Londen en uiteindelijk Kashmir. Alle elementen die je van een M:I kan verwachten zitten in de film – maskers, mollen, achtervolgingen met auto en motor – maar het is traditioneel wachten op de grande finale voor het mechanisme van de tikkende klok in werking wordt gezet.

In M:I zijn het zelfs twéé tikkende bommen die simultaan ontmanteld moeten worden door middel van een detonator die Tom Cruise, slingerend aan een helikopter, moet weten te bemachtigen. Het is een actiespektakel van jewelste. De helikopters storten neer, de overlevenden bungelen aan de bergtop. Maar geen moment twijfel je er aan dat de held net voor het ontploffen van de bommen op de knop zal rammen. De teller verschijnt in beeld: één seconde blijft over. De opzet van de schurk – in dit geval het vergiftigen van de watertoevoer in Pakistan, India en China – is niet geslaagd.

Mission: Impossible – Fallout is een vermakelijke film, maar zelfs de grootste fan moet toegeven: geen enkel moment in de film word je echt verrast. Dat is logisch maar ook vreemd, aangezien het principe van de tikkende klok meestal net gebruikt wordt om de spanning op te voeren. Het zweet moet je in de handen staan. In Narrative Tension and the Ticking Clock omschrijft Julie Eshbaugh het principe als volgt:

The ticking clock is a plot device that is used to constrain your story and put a time limit on your protagonist as he or she works to resolve a conflict. The concept is simple – a certain task must be completed by a certain deadline or the character will fail and suffer the consequences of that failure.

De laatste zin is belangrijk: als het hoofdpersonage faalt, dan moet hij of zij de gevolgen dragen. Dat principe kennen we al van bij de Griekse tragedies. De held is verantwoordelijk voor zijn eigen ondergang – vaak het gevolg van overmoed. Maar dat gebeurt natuurlijk niet in die lange lijst van tikkende-klok-films die de filmgeschiedenis rijk is.

In de klassieker D.O.A. (1950) moet Frank Bigelow in vijf dagen tijd op zoek naar de persoon die hem vergiftigd heeft. In Run Lola Run (1998) moet Franka Potente in twintig minuten tijd honderdduizend Duitse Marken vinden. Het lukt altijd – ook in moderne thrillers als Speed (1994), Nick of Time (1995), Phone Booth (2002) en Crank (2006). Neil Landau wijdt er in zijn The Screenwriter’s Roadmap een heel hoofdstuk aan: ‘What’s the Rush? Set the Clock Ticking’. Aanbevolen lectuur.

In de Fred Zinnemanns westernklassieker High Noon (1952) wordt het principe van de tikkende klok ook toegepast, maar het mooie is dat de spanning hier écht voelbaar is omdat de uitkomst van ‘a certain task’ ongewis blijft. Kortgezegd komt het er op neer dat de tot de strop veroordeelde crimineel Frank Miller – door een gerechtelijke dwaling toch vrijgelaten – na vijf jaar wraak wil nemen op de man die hem kliste: Will Kane. Miller wordt in Hadleyville, New Mexico Territory, verwacht op high noon – klokslag twaalf dus, zoals de Nederlandse titel van de film luidde (De Belgische was overigens nog mooier: De Trein Zal Drie Maal Fluiten).

Al vanaf de eerste scènes, in een kapsalon, brengt Zinnemann de verder tikkende klok in beeld. Eerst wat verdoken op de achtergrond maar daarna prominenter. Kane krijgt het slechte nieuws om precies 10.35 uur te horen. Om 12.15 uur weerklinken geweerschoten op straat. Op een paar minuten na (er werd naderhand nog wat aan de montage gemorreld) beleeft de kijker de film in real time.

High Noon is een fantastische western. We zien een jonge Lloyd Bridges en Lee Van Cleef en zelfs Lon Chaney heeft een kleine rol. Gary Cooper is uitstekend als de verkreukelde Kane en kreeg een Oscar. Cooper was tijdens de opnames al 51, op zijn retour en zat tot overmaat van ramp opgezadeld met een pijnlijke rug en andere gezondheidsproblemen. Zinneman speelde die zwakte mooi uit door Coopers oprechte grimassen niet te verbergen maar in de verf te zetten. Grace Kelly – met haar 22 jaar aan het begin van haar carrière – speelt Kanes kersverse echtgenote Amy: pacifistisch en klaar voor een leven zonder ster op de borst van haar marshal. De sterke vrouwenrollen vallen op, net zoals het innovatieve camerawerk. Het kraanshot op het einde van de film is fabelachtig.

Maar terug naar het hart van de film, de tikkende klok. Waarom werkt die nu zo goed in High Noon? Het moment waarop via een telegram de komst van Frank Miller wordt aangekondigd is het equivalent van het in werking zetten van het ontploffingsmechanisme. Vervolgens moet Will Kane zeventig minuten lang met de gekleurde draden in de weer. Dat is een langgerekte spanningsboog. In tegenstelling tot Tom Cruise kan Kane niet rekenen op een getraind team superspionnen of technologische snufjes. Kane heeft enkel zijn grinta, zijn ster, zijn geweer. Iedereen laat hem in de steek – tot zijn kersverse vrouw aan toe, die op dezelfde trein wil stappen waarmee Miller zal arriveren.

Het is het beeld van de eenzame marshal in de verder lege straten van Hadleyville dat indruk maakt. Als kijker geloof je het echt: deze oude man gaat het niet redden. Iedereen heeft hem verlaten. Straks stapt Miller van de trein en knalt hij de held overhoop. Dan wordt de Amerikaanse Western de Griekse Tragedie. Had hij de stad nu maar verlaten. Die twijfel is nodig om het tikkende-klok-principe te laten werken. Tom Cruise is zo’n held die net op tijd op de rode knop drukt. In High Noon is het lange tijd niet zeker of Kane de uiteindelijke shoot-out met de bende zal overleven. Zinnemann gunt ons de twijfel. Pas als het stof over het strijdperk is neergedwarreld stopt de klok met tikken. Het eindbeeld blijft voor de kijker al die tijd een verrassing.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken