Nu aan het lezen:

Cine Flashback: Bad Timing

Cine Flashback: Bad Timing

 

In Cine Flashback bespreekt een redacteur een oudere film, gewoon omdat die wat aandacht verdient. George Vermij koos naar aanleiding van het overlijden van regisseur Nicolas Roeg een van zijn persoonlijke favorieten.

Films waar je door de jaren heen naar kunt terugkeren als een vertrouwde vriend zijn schaars. In dat gezelschap verkeert voor mij Nicolas Roegs Bad Timing. Hoe vaak zou ik hem gezien hebben? Ik hou het niet bij, maar kan me de eerste keer wel goed herinneren.

De film werd vertoond in de reeks Moviedrome op de BBC. Daarin koos regisseur Alex Cox een bijzondere film uit en leidde hij die in met een gedenkwaardig praatje. Mark Cousins nam het stokje van Cox over en liet me zo kennismaken met het knettergekke en stijlvolle werk van Seijun Suzuki (Branded to Kill en Tokyo Drifter). Ook vertoonde hij La Haine, die een onuitwisbare indruk achterliet. Vanuit die wetenschap wekte Cousins’ keuze van Bad Timing al hoge verwachtingen en zijn inleiding inspireert nog steeds.

Maar wat maakt de film nu zo bijzonder? Zoals mijn collega’s Wesley en Elise al hebben opgemerkt, draait het in Roegs oeuvre vaak om de montage. Waar die normaal zorgt voor structuur en logische opbouw gooit Roeg bewust alles door elkaar. Dat betekent niet dat zijn films geen verhaal hebben of als los zand aan elkaar hangen. De fragmentarische vorm zorgt juist voor een nieuwe manier van kijken. Zonder een vertrouwde lineaire vertelstructuur komen andere verbanden naar voren. Roeg experimenteerde al met zijn schijnbaar verwarrende stijl voordat hij zelf ging regisseren. Zo heeft Richard Lesters Petulia ook een verknipte vorm waar heden, verleden en toekomst door elkaar zijn gehusseld. Roeg werkte als cinematograaf mee aan die film, maar het is opvallend hoe veel overeenkomsten de montage van Petulia heeft met zijn latere films.

Die stijl is ook zeer geschikt voor een detectiveverhaal waar een misdaad en een onderzoek op verschillende momenten door de tijd heen getoond kunnen worden. Bad Timing draait om een mysterieus incident omtrent een jonge vrouw (Theresa Russell), een norse getuige (Art Garfunkel) die ondervraagd wordt en een rechercheur (Harvey Keitel) die intuïtief aanvoelt dat er meer aan de hand is. Maar dit is maar één verhaallijn die door de film loopt. De openingsscène laat de getuige en de vrouw in een museum zien terwijl ze naar kunstwerken kijken van Gustav Klimt en Egon Schiele. Tom Waits’ Invitation to the Blues speelt op de soundtrack terwijl de camera over een met bladgoud bedekt schilderij glijdt. Een romantische en sensuele openingszet die eindigt met een shot van Schieles Tod und Mädchen, waarna een ambulance met loeiende sirenes naar een ziekenhuis rijdt.

De twee mensen in het museum zijn de hoofdpersonen. Amerikanen in Wenen: de stad van Sigmund Freud en Ludwig Wittgenstein. De geboorteplaats van de psychoanalyse, maar ook de stad die tijdens de Koude Oorlog het grootste aantal spionnen telde. Een feitje dat voor deze film niet onbelangrijk is. Maar terug naar dit buitenlandse koppel in een Europese stad. Alex Linden is een psycholoog die in Wenen lesgeeft op een de universiteit. Op een feest komt hij de sensuele Milena tegen. Je zou dit moment een meet cute kunnen noemen, al voelt Milena’s brutale versiertruc eerder als een meet fuck. Ze verleidt hem door haar benen voor een open deur te sperren. De sensuele spanning van die korte scène luidt niet veel goeds in voor de twee geliefden. Het is de vonk die overslaat, maar wat zijn de gevolgen?

De relatie wordt sterk door Roeg gevangen. We maken hun hoogte- en dieptepunten mee. Van romantische tripjes naar musea en seksuele experimenten in de slaapkamer tot momenten die een sluimerende spanning suggereren. Waarom reist Milena bijvoorbeeld naar het communistische Tsjecho-Slowakije om daar een oude man te ontmoeten? In een andere scène voert Alex een psychologische kleurentest uit op Milena om haar gevoelsleven te doorgronden. Spontaan kiest zij haar favoriete kaarten uit en plaatst die in de voor haar logische volgorde. Alex grapt na het onderzoeken van de resultaten dat ze beter niet met hem om kan gaan. Een uitspraak die ze natuurlijk negeren, maar die voorspellend is.

Het is opvallend dat er in de receptie van Bad Timing altijd veel kritiek is geweest op Art Garfunkel, die Alex speelt. Ik gok dat het deels komt door zijn brave folkzangersimago, dat voor veel mensen onverenigbaar is met zijn rol als de kille en geobsedeerde psycholoog. Maar eigenlijk vind ik Garfunkel een sterke schakel in Bad Timing. Er wordt vaak vergeten dat hij in meer films speelde. Zijn rol in Carnal Knowledge is bijvoorbeeld fascinerend vergelijkingsmateriaal. Die film werd geregisseerd door Mike Nichols, die Garfunkel samen met Paul Simon de opdracht gaf om de soundtrack te maken voor The Graduate. Carnal Knowledge is ook een pijnlijke film over relaties maar focust zich geheel op twee mannen en hun seks- en liefdesleven. Garfunkel speelt daarin een ongemakkelijk personage dat nooit de ware vindt en door zijn beste vriend (Jack Nicholson) om de tuin wordt geleid. Een ander thema dat overeenkomt is dat van vrouwen die niet kunnen voldoen aan de wispelturige wensen van mannen. In Carnal Knowledge drijft Nicholson zijn trofeevrouw (Ann-Margret) tot wanhoop door haar in eerste instantie te behandelen als seksobject, waarna hij al snel op haar is uitgekeken.

Bad Timing valt in vergelijking met Nichols’ film wel terug op een sterkere vrouwelijke rol gespeeld door de toen 23-jarige Theresa Russell. Zij werd Roegs vrouw en muze en zou in veel van zijn films spelen. In Bad Timing is ze een natuurkracht. Sensueel, onafhankelijk en scherp, maar gaandeweg ook cynisch, wanhopig en hysterisch. Alex kan het als schijnbaar rationeel man niet laten om Milena te analyseren alsof ze een patiënt is, maar eigenlijk is hij degene die ongezond gedrag vertoont. Zijn liefde wordt geleidelijk een obsessie die Milena indamt en kapot maakt. Dit wordt gevoed door gevoelens van wantrouwen. Als hij voor de CIA een psychologisch profiel moet maken van verdachte personen in Wenen krijgt hij opeens een dossier over Milena in zijn handen gedrukt. Is ze wel te vertrouwen?

Alex is geen sympathieke hoofdpersoon en Garfunkel zet hem neer als een arrogant en betweterig mannetje. Iemand die overtuigd is van zijn superioriteit en neerkijkt op anderen. Toch ga je mee in zijn obsessie en zijn ‘liefde’ voor Milena. Dat komt natuurlijk ook door het begin waarin hij wordt neergezet als een getuige maar ook een mogelijke verdachte. Want wat is er precies gebeurd met deze romance? En waarom is het misgegaan?

Die vraag krijgt extra zeggingskracht door details die Roeg als geen ander in zijn film weet te smokkelen. Korte close-ups van boeken, kunstwerken of objecten zoals lampen en broches. Is het bijvoorbeeld puur toeval dat Milena Paul Bowles’ The Sheltering Sky leest? Later zien we het paar op vakantie in Marokko, waar dat boek zich afspeelt. Een ander herkenbaar Roegtrekje is het cyclische karakter dat ontstaat als je geen lineair begin, midden en einde hebt. Alles herhaalt zich. Iets grijpt terug op een ouder incident of voorspelt een toekomstige gebeurtenis. Het is als de eeuwige wederkeer die Friederich Nietzsche zo fascineerde. Wat als je alles weer kunt herbeleven? Zou je dat doen in de hoop dat je leven anders gaat lopen en beter zal zijn?

Eigenlijk is het terugzien van Bad Timing ook een soort eeuwige wederkeer. Je ziet het krachtige verlangen en de prille liefde maar ook de groeiende haat en de tekenen van verval. Het is een film die ik nog steeds kan herbekijken. Het begin belooft alles wat een nieuwe verliefdheid kan inspireren, en ik vraag me opnieuw af wat er gaat gebeuren tussen Alex en Milena. Natuurlijk weet ik dat al, maar de kracht van Roeg is dat je toch gelooft in een andere uitkomst.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken