Nu aan het lezen:

Chavela

Chavela

 

Wie ooit eens de muziek van Chavela Vargas heeft gehoord, weet dat zij een bijna unieke gave had om rauw verdriet te vermengen met een doortastende tederheid. In een lied kan haar stem geleidelijk van intens treurig en bijna gebroken omslaan naar troostend en louterend. Een verloren liefde doet misschien ontzettend veel pijn, ergens diep in je ziel word je er toch sterker van. Het is niet vreemd dat Vargas in Mexico de status had van een nationale schat, maar ook daarbuiten werd ze geadoreerd. Zo haalde Pedro Almodóvar haar naar Spanje en een zegetocht door Europese concertzalen volgde. Ze was toen al in de zeventig.

Voor wie de zangeres nog niet kent is Chavela een informatieve maar verder vrij conventionele documentaire die goed werkt als een kennismaking met deze bijzondere artiest. Regisseuses Catherine Gund en Daresha Kyi gaan chronologisch haar turbulente levensweg af. Pratende koppen bieden schetsen van haar persoonlijkheid. De diva van het Mexicaanse levenslied komt ook zelf aan het woord in wat oude interviews die zijn afgestoft. Als kers op de taart zijn er intense live-opnamen die laten zien hoe betoverend en krachtig Chavela kon zijn op het podium. Voor een documentaire is het allemaal braaf en degelijk, ook al was het leven van de in Costa Rica geboren zangeres dat zeker niet.

Chavela had het zwaar als jonge vrouw. Zij wou zich kleden als man en moest niets hebben van mooie jurken of ander frivool vrouwelijk spul. Haar ouders konden er niets mee en verwaarloosden haar. Zo welde er al vroeg een onbestemd gevoel in haar op. Een mengeling van woede en verdriet die zou rijpen naarmate ze ouder werd. Toen zij in Mexico begon met zingen deed zij dat nog netjes als elegante en verleidelijke lounge-zangeres. Maar ze nam al snel afstand van dat beperkende keurslijf. Ze kleedde zich in een poncho die haar handelsmerk zou worden. Ondertussen had ze een fles tequila achter de hand.

Ze leerde het repertoire van José Alfredo Jiménez kennen. Een songwriter die rancheras schreef: emotionele en oer-Mexicaanse liedjes over verloren liefdes, het ruige leven op het platteland en natuurlijk de troost die de fles biedt. In een oud interview beschrijft Chavela wat haar zo aansprak in die teksten van Jiménez: de man betreurt het dat zijn vrouw is vertrokken, maar is niet boos op haar. De toon is er een van spijt en zelfmedelijden. Hij wenst haar nog het beste toe in zijn droevige lied ook al is hij gebroken en staat de sterke drank al klaar.

Rancheras lijken op papier misschien kitscherige sentimentele deuntjes, de achterliggende emotie is levensecht en Chavela wist die overtuigend over te brengen. Jiménez zei over haar dat zij leefde in zijn liedteksten en dat hoor je terug. Luister eens naar La Llorana bijvoorbeeldJe kunt het vertalen als de huilende vrouw, maar het betekent net zo goed huilebalk in het Spaans. En dan is er in Mexico ook nog eens een folkloristisch figuur met die naam: het spook van een wenende moeder die rouwt om haar verloren kinderen.

Ondanks de pure emoties die geuit worden in haar muziek was Chavela ook een keiharde vrouw. Ze was praktisch getrouwd met de fles, had affaires met de vrouwen van hooggeplaatste mannen en schroomde ook niet om met haar revolver te dreigen. Ze was stoer en krachtig in een land waar machismo nog steeds de norm is. Ze kon op haar manier leven, maar er was ook een prijs die ze daarvoor moest betalen.

In de documentaire is haar homoseksualiteit natuurlijk een heikel punt. Het was een publiek geheim in het katholieke Mexico, maar Chavela bekent in wat oude gesprekken dat zij de hypocrisie van het land altijd heeft veracht. Zij kon er mee weg komen en had schijnbaar een affaire met Frida Kahlo als je afgaat op wat intieme kiekjes van de vrouwen. Een onenightstand met Ava Gardner in Acapulco klinkt wat meer als een sterk verhaal, maar Chavela vertelt het smakelijk.

De jaren zeventig en tachtig waren een pijnlijk dal in haar leven. Ze begon steeds meer te drinken en leefde afgezonderd van de buitenwereld. Platenlabels hadden haar blijkbaar ook afgezet waardoor ze in armoede leefde.  Op late leeftijd vond ze de liefde in de engelachtige gedaante van een veel jongere vrouw. Die wordt ook uitvoerig geïnterviewd over de stormachtige relatie die ze met de zangeres had: een liefde die je niet in woorden kan uitdrukken, zo sterk. Maar al snel waren er ook spanningen. Ze sprak Chavela altijd aan als Señora terwijl zij steevast werd aangesproken met Nina, met de schattige maar ook kleinerende bijbetekenis van meisje. De grillige Señora kon ook egoïstisch en gewelddadig zijn.

Deze amoureuze ontwikkeling was de voorbode voor een indrukwekkend comeback op late leeftijd. Ze trad weer op in Mexico-Stad en kort daarna haalde Almodóvar haar naar Spanje. De Spaanse regisseur is natuurlijk ook aan het woord. Zijn liefde voor de vrouw kan je haast voelen. Hij was close met haar en dat is niet verwonderlijk als je ziet hoe zijn films vrouwen tonen die erg emotioneel, maar ook erg krachtig zijn.

Uiteindelijk is het de kracht van kwetsbaarheid die Chavela keer op keer bezingt. De kracht om te zeggen wat je diep in je hart voelt zonder dat je je daar voor moet schamen. Toen ze 81 was kwam ze officieel uit de kast tijdens een persconferentie. Een triomfantelijk moment voor een vrouw die eindelijk eerlijk kon zijn over wie ze was. Chavela is ook eerlijk door niet te vervallen in hagiografische valkuilen. Ondanks haar succes lijken de meeste talking heads het eens te zijn over een dieperliggende eenzaamheid die haar leven overschaduwde. Iets wat de diva ook bevestigt als ze in een gesprek een dichtregel van Pablo Neruda citeert: Es tan corto el amor, y es tan largo el olvido. De liefde is inderdaad zo kort terwijl het vergeten zo lang duurt. De troost was dat zij haar pijn kon schenken aan haar publiek, zo zegt ze zelf.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken