Nu aan het lezen:

Brexit Countdown: Distant Voices, Still Lives

Brexit Countdown: Distant Voices, Still Lives

Het Verenigd Koninkrijk gaat ons verlaten. Wij vinden dat natuurlijk jammer en eren daarom in onze Brexit Countdown de cinema en televisie van Groot-Brittannië. Met deze keer het schilderachtige Distant Voices, Still Lives van Terence Davies.

Terwijl het scheepsweerbericht klinkt zien we een rijtjeshuis. Een doodgewoon rijtjeshuis zoals er zoveel stonden in het Groot-Brittannië van de jaren vijftig (en overigens nog steeds staan). De deur gaat open en een vrouw met een schort pakt de melkflessen die geduldig bij de deur staan te wachten, zoals waarschijnlijk overal op dat moment vrouwen met schorten de melkflessen bij de deur weghalen. Ze kijkt even op naar de grijze lucht, de regen die gestaag valt. Regen die niet veel later in de film bezongen wordt:

‘It rained when I met you,
And it rained when you left me,
So I get the blues when it rains.’

Terence Davies’ semi-autobiografische film Distant Voices, Still Lives is een in twee helften opgedeeld portret van een working class gezin. Vader, moeder, hun twee dochters Eileen en Maisie en zoon Tony. De film is gestructureerd als het openslaan en doorbladeren van oude fotoboeken. Herinneringsflarden die heen en weer door de tijd springen. Een scène waarin de kinderen buiten verrast worden door een luchtalarm tijdens de Tweede Wereldoorlog wordt afgewisseld met een scène waarin moeder met gevaar voor eigen leven de buitenkant van de ramen wast of een onderonsje tussen een van de dochters en een beste vriendin. Het is een zeer persoonlijke film, die tegelijk een portret van een samenleving en een tijd schetst.

Als je heel oppervlakkig kijkt, zou je kunnen denken dat Distant Voices, Still Lives wordt getekend door nostalgie. Een verlangen naar een tijd toen mannen nog over voetbal praatten en vrouwen over babynamen en die twee werelden elkaar nauwelijks raakten. Het lijkt te appelleren aan het idee dat vroeger alles misschien niet zozeer beter was, maar in elk geval wel simpeler, overzichtelijker. Een sentiment dat ook nogal eens doorklinkt in de huidige opleving van nationalisme en dat ook een rol speelde en speelt in de discussie over Brexit. Een verlangen naar het idee van een eenduidige nationale identiteit, met al z’n tradities en conservatieve rolpatronen. Maar waar Davies’ film in wezen over gaat is de prijs die daarvoor betaald wordt. Het gewicht dat die stroeve, roestige rolpatronen leggen op zowel vrouwen als mannen.

Het eerste deel (Distant Voices) vertrekt vanuit de dood van de vader (een prachtige rol van Pete Postlethwaite). Hij was, zo toont Davies via de herinneringen van de personages, het vulkanisch centrum waar de andere gezinsleden op hun tenen omheen cirkelen, constant op hun hoede voor erupties van opvliegendheid en geweld. Zoals grote schilders met een paar penseelstreken een mens kunnen neerzetten met een volledig karakter, zo doet Davies dat in deze film ook. Door een combinatie van herkenbaarheid en authenticiteit en geholpen door het expressieve spel van de acteurs wordt binnen enkele momenten leven geblazen in deze personages, inclusief nuances. Want we zien ook de eenzaamheid in die man die met zijn opgerolde hemdsmouwen en kromme rug aan de keukentafel zit. De zwaarte van de verantwoordelijkheid die op hem drukt.

Davies’ film toont via de microkosmos van het gezin de crisis van het patriarchaat. Of, positiever gezegd, hoe de vrouwen voorzichtig hun stem vinden. Het tweede deel, Still Lives, draait nog meer dan het eerste deel om de vrouwen. De patronen in de huwelijken van de kinderen zijn veelal dezelfde, maar er zijn ook subtiele verschillen. Waar Freda Dowie als de moeder een, vooral in het eerste deel, vrijwel zwijgende rol heeft, daar gebruikt de nieuwe generatie vrouwen hun stem veel nadrukkelijker. In het tegenspreken van de mannen (hoewel de film geen illusies laat over de repercussies die zullen volgen), maar ook door te zingen. Hele sequenties van de film bestaan uit het zingen van volksliedjes in de pub. Ook hier speelt de film dat subtiele spel met nostalgie. Want die liedjes zijn van generatie op generatie overgedragen, maar worden hier door de vrouwen ingezet om zich te laten horen, soms zelf op subversieve wijze, zoals wanneer Eileen een van haar vriendinnen slecht ziet worden behandeld door haar man en I Wanna Be Around aanheft, maar daarbij het genderperspectief verandert:
‘I wanna be around to pick up the pieces
When somebody breaks your heart
Some somebody twice as smart, as I

I wanna be around to see how she does it
When she pulls your heart to bits
To see how that puzzle fits, so fine.’

Ook opvallend is de subtiele verandering in de beeldtaal. Distant Voices, Still Lives werd gefilmd met een filter dat de primaire kleuren vrijwel geheel aan het beeld onttrekt en met een minimum aan belichting om de bedomptheid van al die binnenruimtes – de huizen, de cafés – te benadrukken. In een recensie in The Washington Post vergeleek Hal Hinson die ontkleurde donkerte met ‘a shadow play projected against the back wall of a cave’. Zonder het te letterlijk te willen ophangen aan Plato’s allegorie van de grot, echoot in deze film wel het idee dat grote veranderingen van inzicht in de realiteit tot een afkerende beweging leiden. De verblinding die gepaard gaat met de verlichting van de zon buiten doet velen terug de grot inkruipen.

Die dialectiek laat deze film ook zien. In het tweede deel laat Davies een flinter meer licht toe, krijgen ook andere kleuren voorzichtig iets meer nadruk. En hoewel moeder niet veel spraakzamer is in het tweede deel, zien we dat de dood van vader een gewicht van haar heeft weggenomen. Niet voor niets zet zij de overgang in naar het tweede deel. En niet voor niets gebeurt dat met een overgang waarin het beeld oplost in een verblindend wit, zoals alle scèneovergangen in het tweede deel. Distant Voices, Still Lives laat de geschiedenis als een herhaling van zetten zien, maar toont ook dat die herhalingen nooit volledig sluitend zijn. Dat er altijd wel ergens een opening te vinden is waar licht doorheen valt.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken