Nu aan het lezen:

Animonday: The State Against Mandela and the Others

Animonday: The State Against Mandela and the Others

 

In Animonday kun je elke maandag terecht voor een verse dosis animatienieuws, aankondigingen van animatiefestivals, -retrospectieven en -events. Daarnaast ook teasers, trailers, leaders, virals en ander geanimeerd vermaak. Vandaag een recensie van de (deels) geanimeerde documentaire The State Against Mandela and the Others.

Het moderne Zuid-Afrika begon in de 17e eeuw toen de VOC een voorpost opzette aan de Kaap de Goede Hoop. Later veroverden de Engelsen het land op de Nederlandse kolonisten en na een aantal conflicten werd Zuid-Afrika onder Engelse overheersing tot één staat verenigd. De mix van fundamentalistisch Hollands gereformeerd geloof en meedogenloze bureaucratische efficiëntie vormde de uiteindelijke perfide basis voor de Apartheid in 1948.

Onder Apartheid werd de rassenscheiding geformaliseerd: iedere inwoner werd geclassificeerd aan de hand van afkomst, huidskleur en sociale status en zodoende ontstond een verzuilde samenleving waarin de witte superioriteit in de wet werd vastgelegd, waarbij elke andere etniciteit tot tweede- of derderangsburger werd gereduceerd. Het was onvermijdelijk dat hiertegen verzet ontstond: in 1912 werd het ANC opgericht, dat de belangen van de inheemse bevolking op politieke wijze probeerde te behartigen. Toen de partij in 1960 werd verboden, besloot men om bij gebrek aan politieke wegen over te gaan op het plegen van sabotage jegens de staat, waarbij geen geweld tegen personen werd gepland, maar zoveel mogelijk zou worden vermeden. Daarvoor werd de uMkhonto we Sizwe opgericht, een gewapende verzetsbeweging.

In 1963 pakte de Zuid-Afrikaanse politie een aantal mannen op die sabotage-operaties aan het plannen waren. Het proces tegen hen werd niet door camera’s vastgelegd, maar het geluid werd wel opgenomen. Deze geluidsbanden vormen de basis voor de documentaire The State Against Mandela and the Others van de Franse regisseurs Gilles Porte en Nicolas Champeaux, waarbij interviews met een aantal van de overlevende activisten afgewisseld worden door geanimeerde reconstructies van het proces.

De animatiestijl lijkt geïnspireerd op de animatie van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar en animator William Kentridge, die bekend staat om zijn primitief-expressieve animatie. De uitwerking van scènes aan de hand van bestaande geluidsbanden is een beproefd stijlmiddel, dat door onder andere de Nederlandse animator Harrie Geelen werd toegepast in Getekende Mensen en met humoristisch resultaat door Nick Park in Creature Comforts. De monochrome animatie is technisch zeer competent gedaan, maar heeft echter ook een nadeel.

Alle goede bedoelingen en historische relevantie van de film terzijde, wil de keuze voor animatie helaas niet altijd werken om de documentaire tot een hoger niveau te trekken. Sterker nog, de ietwat expressieve elementen van de stijl, zoals een zwierig geanimeerde mantel van de aanklager die hem vaak doet lijken op een vileine Voldemort of een Disney-booswicht maakt hem eerder een lachwekkend dan dreigend figuur. En de keuze om de aangeklaagden op een semi-cartooneske wijze af te beelden mist ook veelvuldig zijn doel: vooral wanneer tijdens een historisch betoog van Nelson Mandela hij afgebeeld wordt als een soort Chibi-poppetje die amechtig tegen een monoliet aanbeukt, die het Zuid-Afrikaanse rechtssysteem moet voorstellen.

De rechtbankscènes missen mede door het formele taalgebruik en door deze botsing tussen het belang van de gebeurtenissen en de niet goed passende animatie de nodige impact. Pas wanneer er beelden uit de tijd van de Apartheid worden gebruikt, krijgt de documentaire meer urgentie. Het meest schrijnende voorbeeld is wel een toeristisch wervend filmpje waarin een hagelwit bevolkt strand in Durban wordt getoond. Tijdens een Miss-verkiezing met een badpakronde worden  gulzig kijkende mannen door een voice-over aangemoedigd om het niet alleen bij kijken te laten. Daarna zien we hoe tijdens het Happy Hour een in smetteloos kostuum gestoken cocktail waiter witte toeristen voorziet van een versnapering, gevolgd door een aantal toeristen die een riksja-ritje nemen, voortgetrokken door in klederdracht gestoken Afrikaanse mannen. De voice-over kweelt dat je het ritje net zolang kan laten doorgaan, totdat het doel is bereikt, waarbij een likkebaardende man zijn vrouwelijke metgezel verlekkerd aankijkt.

Het is jammer dat op deze wijze een belangrijk maar onderbelicht verhaal, minder impact heeft dan het zou kunnen hebben. De huidige relevantie kan niet meer urgent zijn dan nu. Het feit dat het verzet tegen Apartheid een multiculturele coalitie was van zwart, wit en gekleurd, die gezamenlijk hun levens op het spel durfden te zetten om het racistische systeem omver te werpen is iets dat meer dan ooit bekendheid verdient. Het feit dat een aantal van de geïnterviewde activisten tijdens het maken van de film of er net na is overleden, benadrukt dat ook nog eens. Ondanks de gemankeerd geïmplementeerde animatie die niet altijd even goed uitpakt, is The State Against Mandela and the Others een belangrijke documentaire die een breed publiek verdient.

The State Against Mandela and the Others draait deze week nog in De Balie in Amsterdam, Filmtheater ’t Hoogt in Utrecht en het Filmhuis Den Haag.

Leuk? Deel het even!
Typ en klik enter om te zoeken