Als filmrecensent probeer je een kritische afstand te houden tot films. Dat betekent niet dat je films je niet laat raken, maar dat je de emoties die je voelt ontleedt, dat je de gebruikte technieken om die emoties te veroorzaken analyseert. Maar filmcritici zijn –niet doorvertellen– ook maar mensen. Sommige films, die je ooit op een gevoelig moment keek en die een gevoelige snaar raakten, stormen vrolijk door die kritische barrières.

Voor mij is 10 Things I Hate About You zo’n film, waarbij ik met geen mogelijkheid kan pretenderen dat ik hem kritisch kan beschouwen. Daarvoor was de film te vormend, te belangrijk voor me als tiener.

Shakespeare op de middelbare school

Het verhaal draait om een bekend uitgangspunt in de tienercanon: een jongen die om een of andere reden een meisje gaat versieren, maar onderweg (verrassing) écht verliefd op haar wordt. In dit geval werd inspiratie ontleend aan Shakespeare’s The Taming of the Shrew. Hoofdpersoon is Kat Stratford (Julia Stiles), de shrew – ‘Made anyone cry today?’, vraagt haar vader. ‘Sadly, no. But it’s only 4:30!’.

Haar zus Bianca (Larisa Oleynik) is heel anders, populair en vrolijk. Twee jongens zitten achter haar aan: de schuchtere Cameron (een piepjonge Joseph Gordon Levitt) en de niet al te snuggere gladjakker Joey (Andrew Keegan). Hun vader, een voor tienerzwangerschappen doodsbenauwde gynaecoloog (Larry Miller), wil liever dat zijn dochters niet daten. Zijn plan, dus? Bianca mag pas daten als Kat dat doet, en aangezien zij bekend staat als een mannenhatende ijzervreter lijkt dat niet heel waarschijnlijk. Het plan? Stoere bad-boy Patrick (Heath Ledger) zal tegen betaling Kat verleiden.

Zussen

Om te snappen waarom de film me zo aansprak toen ik zelf de leeftijd had van de hoofdpersonen is wat biografische achtergrond hier handig. Ik kon mij namelijk wel herkennen in Kat. Ik was lang niet zo mooi en zeker niet zo scherp, maar ik deed ook heel erg alsof ‘erbij horen’ stom was omdat ik eigenlijk wist dat het me toch nooit zou lukken. Mijn jongere zus daarentegen leek al het talent voor vrouwelijkheid te hebben dat mij ontbrak. Het kleedgeld dat ik liever aan DVD’s uitgaf was nooit genoeg om alle hippe outfits te kopen die zij wilde. Waar ik tijdens pauzes koppig mijn neus in een boek stopte had zij zelfs een contingent vrienden op touw naar de tandarts.

10 Things I Hate About You is een van de weinige films die ik ken waar een relatie wordt uitgebeeld die lijkt op die van mij en mijn zus. Kat en Bianca kibbelen non-stop, en af en toe zijn ze ook ronduit gemeen tegen elkaar. Maar als het nodig is komen ze ook voor elkaar op, zorgen ze voor elkaar. Ze snappen elkaar niet echt en zullen elkaar waarschijnlijk nooit helemaal snappen, maar uiteindelijk kunnen ze op elkaar vertrouwen.

Wie zegt dat feminisme niet grappig kan zijn?

Ik herkende me niet alleen in Kat. Ze was in veel opzichten een rolmodel. Ik wilde dat wel, het vermogen om andere mensen aan het huilen te kunnen krijgen. En ik was geïnspireerd door haar uitgesproken feminisme: ‘I guess in this society, being male and an asshole makes you worthy of our time’, klaagt ze tussen puntige kritieken op Hemingway en Picasso.

Het feminisme werd neergezet als onderdeel van de boosheid (en bitchiness) van Kat, maar werd – in tegenstelling tot bijvoorbeeld het feminisme van Jessie Spano in Saved by the Bell – niet belachelijk gemaakt. Je kan de film zelfs vroegtijdig intersectioneel noemen: de zwarte literatuurdocent wijst er fijntjes op dat zwarte schrijvers nou ook niet bepaald oververtegenwoordigd zijn in het curriculum. Ik was de film ook erg dankbaar dat het happy end voor Kat meer inhoudt dat alleen een relatie met Patrick: dat ze toegelaten wordt tot de universiteit Sarah Lawrence (en dat haar vader haar uiteindelijk hierin ondersteunt) is minstens zo belangrijk.

Zelfs over consent was de film er op tijd bij. In een cruciale scène weigert Patrick misbruik te maken van de dronkenschap van Kat, ondanks haar enthousiasme in die toestand. Kat is daarna boos over zijn afwijzing. Maar Patrick blijft erbij dat het de juiste beslissing was, en de film lijkt het met hem eens.

Ik ben nu bang dat ik de film heel droog laat klinken, als een serieuze film over feminisme en zusterschap. Maar 10 Things is – in mijn bevooroordeelde ogen – ook een van de grappigste tienerkomedies die ik ken. In veel opzichten volgt het trouw de conventies van het genre: er wordt een nieuwkomer rondgeleid, waarbij de verschillende cliques en groepjes worden aangewezen; er is een dronken feest; de prom speelt een belangrijke rol. Gelukkig wordt er in de marges wel wat creatiever gedaan. Ms. Perky, de schooldecaan gespeeld door Alison Janney, schrijft onder werktijd erotische romans (‘Quivering member… I like that’), en de paranoia van vader Stratford werkt consistent op de lachspieren.

Een plekje vinden

Uiteindelijk zijn tienerkomedies waardevol omdat ze tieners een model geven om de schoolwereld beter te begrijpen. De high schools uit de Amerikaanse films lijken niet bar veel op de middelbare scholen in Nederland. Toch zal iedereen de verdeling tussen de populaire kids en de nerds wel herkennen.

Helaas was er op mijn middelbare school geen Heath Ledger die ‘you’re just too good to be true’ voor me zong. Maar 10 Things I Hate About You liet zien dat er een weg te vinden was los van de verschillende groepen. Het gaf me een voorbeeld, en het liet ook zien dat je soms niet in je (min of meer bewuste) afzondering van de maatschappij hoeft te blijven zitten. Ik kan er dan misschien geen kritische afstand van nemen, maar dat heb ik daar graag voor over.

0 reacties

Geef een reactie

Annuleren